Welkom bij zijn onemanshow

Usain Bolt werd gisteren ‘vanzelfsprekend’ wereldkampioen op de 100 meter De Jamaicaanse sprinter is bij gebrek aan meer sterren het enige uithangbord van de sport Bolt doet alleen wat hij wil

Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers.
Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers. Foto AFP

Redacteur Atletiek

Je hebt atletiek en je hebt Usain Bolt. De Jamaicaanse sprinter, die gisteravond in Moskou ‘vanzelfsprekend’ wereldkampioen op de 100 meter werd, is zijn sport al lang ontstegen. Bolt gebruikt toernooien voor zijn eigen show, voor zijn eigen belangen.

Bolt is een naam én een merk. Buiten de atleet zelf heeft daar niemand invloed op, de internationale atletiekfederatie IAAF al helemaal niet. Dat zouden de Senegalese voorzitter Lamine Diack en de zijnen graag willen, want Bolt is bij gebrek aan meer sterren het enige uithangbord van een sport die dit jaar ook nog eens geteisterd wordt door dopingschandalen.

Wat zou het voor de IAAF mooi zijn om Bolt te laten starten in de belangrijkste wedstrijden, zodat publiek en sponsors volop bediend kunnen worden. En wat zou het voor de IAAF mooi zijn als Bolt gebruikt kon worden voor promotionele doeleinden. Maar Bolt doet wat hij wil en laat zich aan de IAAF niets gelegen liggen.

Neem de Diamond League, de mondiale wedstrijdenreeks waar de atletiektop zich presenteert. Meestal zonder Bolt. De Jamaicaan komt wanneer hij dat wil, wanneer hem dat uitkomt. Van de negen wedstrijden tot nu toe verscheen Bolt alleen in Rome, Oslo, Parijs en Londen aan de start. En volgens zijn programma laat hij na de WK in Moskou ook nog in Zürich en Brussel zijn gezicht zien, waarmee zijn deelname tot zes van de veertien starts beperkt blijft.

De ironie wil dat Bolt ook nog eens de grote zakelijke concurrent van de Diamond League is geworden. Na drie jaar is multinational Samsung gestopt als hoofdsponsor van de wedstrijdserie en per dit jaar overgestapt naar Bolt. Daarmee verliest de Diamond League op jaarbasis drie miljoen euro aan inkomsten, een bron waarvoor nog geen vervanger is gevonden. Het is aannemelijk dat Bolt voor dat bedrag nu in commercials camera’s van Koreaans fabricaat aanprijst.

Het zegt alles over de verhouding tussen atletiek en zijn grootste ster. Die ene man is commercieel vele malen interessanter dan de wedstrijden, waar ook nog eens ruimte gecreëerd moet worden voor landelijke sponsors. Als Bolt komt is dat op grond van individueel afgesloten contracten, met naar verluidt alleen al 250.000 euro aan startgeld.

Bolt is dat geld meer dan waard. Omdat hij veel meer is dan een sportman. Bolt is een groot kampioen die ongelooflijke prestaties levert, een entertainer die het publiek – vooral jongeren – aanspreekt en een atleet die houdt van de camera. Bolt genereert zo veel media-aandacht dat een sponsor bij hem altijd goed zit.

De zesvoudige olympisch kampioen kan zich de vrijheid veroorloven alleen hoogwaardige sponsors te kiezen. Naast zijn kledingsponsor Puma, waarbij Bolt al vanaf zijn zestiende onder contract staat, wordt de Jamaicaan bijgestaan door elf firma’s met louter mondiale belangen, zoals Nissan, Celcom of Virgin van Richard Branson. Die sponsors verschaffen hem naar schatting een jaarinkomen van rond de 20 miljoen euro. Het spreekt voor zich dat die bedrijven exposure van Bolt verlangen. En die taak kost hem naast de wedstrijden veel energie.

Met inachtneming van die belangen is het logisch dat Bolt zijn programma nauwgezet uitstippelt. De van nature gemakzuchtige Bolt – hij is allesbehalve een trainingsbeest – poogt zo zuinig mogelijk met zijn krachten om te springen. Hij wil zijn bestaansniveau volhouden tot 2016, het jaar van de Olympische Spelen in Rio de Janeiro. Dan wil de sprinter een unieke reeks van drie gouden medailles in drie opeenvolgende Spelen voltooien.

Maar ook Bolt is maar een mens. Het kost hem steeds meer moeite op tijd in vorm te komen. Zijn onaantastbaarheid wordt met het jaar minder vanzelfsprekend. Vorig jaar werd hij in aanloop naar de Spelen tijdens de Jamaicaanse trials verslagen door Yohan Blake en dit jaar leed hij in de Diamond-Leaguewedstrijd in Rome een nederlaag tegen de Amerikaan Justin Gatlin.

Het zijn de wake-upcalls die hij nodig heeft, want op de grote toernooien, als het er echt om gaat, als hij zijn status moet bevestigen, staat Bolt er weer. Bij de Spelen in Londen was hij weer de oude onoverwinnelijke Bolt en gisteravond in Moskou liep hij majestueus in 9,77 naar de wereldtitel – die hij twee jaar geleden in het Zuid-Koreaanse Daegu wegens een valse start verspeelde aan zijn landgenoot Blake.

De omstandigheden maken Bolt niet uit, want kort voor de finale van de 100 meter begon het te regenen. Tegen de regendruppels in was hij dominant als vanouds. En alsof een hogere macht zijn bijnaam ‘Lightning Bolt’ wilde onderstrepen, werd de wereldkampioen van 2013 op het moment van zijn finish begeleid door een bliksemschicht. Symbolischer kon de atletiekavond in Moskou niet eindigen.