Usain Bolt is groter dan zijn hele sport

De Jamaicaanse sprinter Usain Bolt werd gisteren weer eens wereldkampioen op de 100 meter sprint. Hij is zo groot dat hij sponsors wegtrekt bij de rest van de atletiek.

De Jamaicanen Kemar Bailey-Cole en Usain Bolt en de Amerikaan Justin Gatlin voor de finish van de 100 meter. Bolt werd wereldkampioen in een tijd van 9,77.
De Jamaicanen Kemar Bailey-Cole en Usain Bolt en de Amerikaan Justin Gatlin voor de finish van de 100 meter. Bolt werd wereldkampioen in een tijd van 9,77. Foto AFP

Je hebt atletiek en je hebt Usain Bolt. De Jamaicaanse sprinter, die gisteravond in Moskou ‘vanzelfsprekend’ wereldkampioen op de 100 meter werd, is zijn sport al lang ontstegen. Bolt gebruikt toernooien voor zijn eigen show en belangen.

Bolt is een naam én een merk. Buiten de atleet zelf heeft niemand daar invloed op, de internationale atletiekfederatie IAAF al helemaal niet. Dat zou de Senegalese voorzitter Lamine Diack cum suis graag willen, want Bolt is bij gebrek aan meer sterren het enige uithangbord van een sport die dit jaar ook nog eens geteisterd wordt door dopingschandalen.

Wat zou het voor de IAAF mooi zijn om Bolt te laten starten in de belangrijkste wedstrijden, opdat publiek en sponsors volop bediend worden. En wat zou het voor de IAAF mooi zijn als Bolt gebruikt kon worden voor promotionele doeleinden. Maar Bolt doet wat hij wil en laat zich aan de IAAF niets gelegen liggen.

Neem de Diamond League, de mondiale wedstrijdenreeks waar de atletiektop zich presenteert. Meestal zonder Bolt. De Jamaicaan komt wanneer hij dat wil, wanneer hem dat uitkomt. Van de negen wedstrijden tot nu toe verscheen Bolt alleen in Rome, Oslo, Parijs en Londen aan de start. En volgens zijn programma laat hij na de WK in Moskou ook nog in Zürich en Brussel zijn gezicht zien, waarmee zijn deelname tot zes van de veertien starts beperkt blijft.

De ironie wil dat Bolt de grote zakelijke concurrent van de Diamond League is geworden. Na drie jaar is de multinational Samsung gestopt als hoofdsponsor van de wedstrijdserie en per dit jaar overgestapt naar Bolt. Daarmee verliest de Diamond League op jaarbasis drie miljoen euro aan inkomsten, een bron waarvoor nog geen vervanger is gevonden. Het is aannemelijk dat Bolt voor dat bedrag Koreaanse camera’s aanprijst.

Het zegt alles over de verhouding tussen atletiek en zijn grootste ster. Die ene man is commercieel vele malen interessanter dan de wedstrijden, waar ook nog eens ruimte gecreëerd moet worden voor landelijke sponsors. Als Bolt komt, is dat op grond van individueel afgesloten contracten, met naar verluidt alleen al 250.000 euro aan startgeld.

Bolt is dat geld meer dan waard. Omdat hij veel meer is dan een sportman. Bolt is een groot kampioen die ongelooflijke prestaties levert, een entertainer die het publiek – vooral jongeren – aanspreekt en een atleet die houdt van de camera. Bolt genereert zoveel media-aandacht dat een sponsor bij hem altijd goed zit.

De zesvoudige olympisch kampioen kan zich de vrijheid veroorloven alleen hoogwaardige sponsors te kiezen. Behalve door zijn kledingsponsor Puma, waar Bolt al vanaf zijn zestiende onder contract staat, wordt de Jamaicaan bijgestaan door elf firma’s met louter mondiale belangen, zoals Nissan, Celcom of Virgin. Die sponsors verschaffen hem naar schatting een jaarinkomen van rond de 20 miljoen euro. Het spreekt voor zich dat die bedrijven exposure van Bolt verlangen. En die taak kost hem naast de wedstrijden veel energie.

Met inachtneming van die belangen is het logisch dat Bolt zijn programma nauwgezet uitstippelt. De van nature gemakzuchtige Bolt – hij is allesbehalve een trainingsbeest – poogt zo zuinig mogelijk met zijn krachten om te springen. Hij wil zijn bestaansniveau volhouden tot 2016, tot de Olympische Spelen in Rio de Janeiro. Dan wil hij een unieke reeks van drie gouden medailles op drie opeenvolgende Spelen voltooien.

Maar ook Bolt is maar een mens. Het kost hem steeds meer moeite op tijd in vorm te komen. Vorig jaar werd hij in aanloop naar de Spelen tijdens de Jamaicaanse trials verslagen door Yohan Blake. Dit jaar leed hij in de Diamond-Leaguewedstrijd in Rome een nederlaag tegen de Amerikaan Justin Gatlin.

Het zijn de wake-upcalls die hij nodig heeft. Op de grote toernooien, staat Bolt er weer. Bij de Spelen in Londen was hij weer de oude onoverwinnelijke Bolt en gisteravond in Moskou liep hij majestueus in 9,77 naar de wereldtitel – die hij twee jaar geleden in het Zuid-Koreaanse Daegu wegens een valse start verspeelde aan zijn landgenoot Blake.

De omstandigheden maken Bolt niet uit. Tegen de regendruppels in was hij dominant als vanouds. En alsof een hogere macht zijn bijnaam Lightning Bolt wilde onderstrepen, werd de wereldkampioen van 2013 op het moment van zijn finish begeleid door een bliksemschicht. Symbolischer kon de atletiekavond in Moskou niet eindigen.