Prins Friso: een bescheiden man en een harde werker

Prins Johan Friso, die vandaag op 44-jarige leeftijd overleed, heeft het koningschap nooit geambieerd. Hij was financieel topman van een bedrijf in Engeland en eerder was hij bankier, na afronding van drie studies. Zijn vader was zijn grootste inspiratie.

Intelligent, bescheiden en scherpzinnig. Dat zijn de kwaliteiten die Johan Friso Bernhard Christiaan David van Oranje Nassau werden toegedicht. De tweede zoon van koningin Beatrix en wijlen prins Claus hield niet van erfelijke plichtplegingen. Maar als er een beroep op hem werd gedaan, stónd hij er. Zo week hij niet van de zijde van zijn moeder toen zijn vader in 2002 in de koninklijke graftombe werd bijgezet. De camera’s registreerden hoe hij naar haar hand greep – een ontroerend moment.

“Je mag Alex wel in elkaar slaan, maar niet doodslaan, want dan moet ik koning worden.” Die uitspraak, uit zijn kindertijd, achtervolgde hem jarenlang. Friso maakte er geen geheim van dat het koningschap niet voor hem was weggelegd. Om enigszins voorbereid te zijn volgde hij privélessen, waaronder Nederlands recht en parlementaire geschiedenis. Maar hij hoopte dat het nooit zo ver zou komen.

Door zijn huwelijk met Mabel Wisse Smit, in 2004, was Friso geen lid meer van het Koninklijk Huis. Wisse Smit ontkende dat zij een relatie met crimineel Klaas Bruinsma heeft gehad, zoals door diens voormalige lijfwacht wordt beweerd, maar gaf wel toe dat zij lang met hem bevriend is geweest.

Prins Johan Friso en Mabel Wisse Smit tijdens de huwelijksvoltrekking in de Oude Kerk in Delft op 23 maart 2004. Foto ANP / Lex van Lieshout

Tijdens de gesprekken met premier Balkenende werd duidelijk dat het parlement vanwege Mabels verleden nooit toestemming zou geven voor een huwelijk. Alleen als Friso zou afzien van troonopvolging, zouden de twee kunnen trouwen. Hij koos voor Mabel, deed afstand van de titel Prins der Nederlanden en is sindsdien geen lid meer van het Koninklijk Huis. Uiteraard bleef hij wel lid van de koninklijke familie en behield de titel Zijne Koninklijke Hoogheid. Nadat alle hindernissen waren genomen gaven Friso en Mabel elkaar in april 2004 in Delft het jawoord.

Een jaar na de bruiloft kregen de twee hun eerste kind. In 2005 beviel Mabel van Luana, in 2006 gevolgd door zusje Zaria. Het gezin Van Oranje-Nassau vertrok vanwege het werk van Friso en Mabel naar Engeland, waar hun beide dochters opgroeien en naar school gaan.

Drie universitaire studies binnen korte tijd

Friso werd op 25 september 1968 geboren in Utrecht. Hij bracht zijn vroege jeugd door op kasteel Drakensteyn, samen met zijn broers Willem-Alexander en Constantijn. In 1980 verhuisde het gezin naar Huis ten Bosch in Den Haag. “Mijn ouders hebben hun best gedaan om ons een normale jeugd te geven”, vertelde hij in 2006 in een interview met NRC. “We zaten gewoon op de basisschool in Lage Vuursche. Ik speelde golf, Alexander hockey en Constantijn voetbal. We speelden met andere kinderen, we vochten op het schoolplein en mijn moeder organiseerde kinderpartijtjes op Drakesteyn.”

30 april 1969. Vandaag werd het jaarlijkse defilé gehouden ter gelegenheid van de verjaardag van koningin Juliana. Hier zien we prins Claus en prinses Beatrix met in haar armen de kleine Friso. Foto ANP

Friso dwong respect af door binnen korte tijd drie universitaire studies te voltooien: lucht- en ruimtevaarttechniek in Delft, bedrijfseconomie in Rotterdam en Mechanical Engineering aan het College of Engineering van de University of California. Zijn studiebegeleider, K. Smit, omschreef de prins destijds als een harde, bescheiden werker. In de media begon de bijnaam ‘prins Bolleboos’ te circuleren.

Even overwoog Friso in de vliegtuigindustrie aan de slag te gaan – voor McDonnell Douglas liep hij stage. Maar na zijn studie ging hij bij consultancybureau McKinsey werken en later bij investeringsbank Goldman Sachs in Londen. In de wijk Notting Hill leidde hij een tamelijk anoniem bestaan. “Op straat is hij een man met glanzende schoenen en een korte beige jas, die een eindje moet lopen naar de metro. Geen prins”, zo beschreef deze krant zijn leven destijds. Voor collega’s is hij Friso Vanorange.

Vanaf 2011 werkte prins Friso in Buckinghamshire voor Urenco, een consortium dat verrijkt uranium produceert. Hij was er chief financial officer.

Friso zag in zijn vader een voorbeeld

Het vrije leven van Friso sprak zijn vader zeer aan. Dat vertelde theoloog Huub Oosterhuis aan NRC. “Claus was geïntrigeerd door hem, omdat Friso zichzelf een bepaalde vrijheid gunde die hem aansprak” , aldus Oosterhuis. “Hij had een eigen leven, hij was er vaak ook niet. Ik denk dat de positie die Friso koos, de positie was die Claus had willen kiezen: onafhankelijk en kritisch.”

Friso bewonderde Claus eveneens, zo liet hij vaker blijken. Zijn vader strekte tot voorbeeld en leerde hem kritisch na te denken.

Mede door zijn zachtaardige karakter – en het feit dat hij nooit met vriendinnen in het nieuws kwam – werd lange tijd aangenomen dat Friso homoseksueel was. Homoblad Squeeze schreef er over, evenals de Gay Krant. Toen enkele weekbladen zich aan het onderwerp waagden, liet de prins in 2001 via de Rijksvoorlichtingsdienst weten dat hij”„niet homoseksueel maar heteroseksueel is”. Daarmee stokten de geruchten.

Net als Claus was Friso maatschappelijk zeer betrokken. Enkele jaren geleden werd bekend dat hij een bedrag tussen de 100.000 en 250.000 dollar doneerde aan de charitatieve instelling van voormalig president Bill Clinton. Friso was ook erevoorzitter van het Prins Claus Fonds, dat in 1996 ter gelegenheid van de zeventigste verjaardag van zijn vader werd opgericht.

Ski-ongeluk in februari 2012

Al tientallen jaren vieren de Oranjes hun wintersportvakantie in het Oostenrijkse Lech, aan de westkant van de Alpenrepubliek. Vaak is dan de hele familie aanwezig om te genieten van de sneeuw, het skiën en het goede leven. Prins Bernhard en prinses Juliana kwamen er al, al dan niet vergezeld van hun vier dochters en aanhang. Prinses en later koningin Beatrix zet die traditie voort. Tijdens de vakantie is er het traditionele persmoment, waarbij het verzamelde journaille foto’s mag nemen. Daarna verzoekt de familie verder met rust gelaten te worden.

De koninklijke familie verblijft in Lech al sinds jaar en dag in Hotel Gasthof Post. Het is een traditie, dus deden ze dat ook in februari 2012. Friso en Mabel vergezelden met hun kinderen koningin Beatrix. De twee andere broers en hun vrouwen Maxima en Laurentien plus hun kinderen sloten zich later aan.

Het had flink gesneeuwd in Oost- en Midden-Europa, ook in Oostenrijk. Voor Friso was dat in principe geen probleem. Hij stond bekend als avontuurlijk en sportief, kon erg goed skiën en kende het gebied op z’n duimpje. Samen met Florian Moosbrugger, die Hotel Gasthof Post van zijn vader overnam, trok hij eropuit. De twee vrienden kenden elkaar al jaren, groeiden min of meer samen op en zagen elkaar bijna elke winter in Lech.

Hoewel er in en rond de wintersportplaats een lawinewaarschuwing gold - 4 op een schaal van 5 - gingen ze toch op pad. Ze durfden het aan buiten de piste te gaan. Op de flanken van de Arlberg, bij de Zuger Tobel, begon boven de twee vrienden de sneeuw te schuiven. Ze zagen het niet - of te laat - en raakten binnen enkele seconden bedolven. Moosbrugger had een lawineairbag bij zich en kwam met de schrik vrij. Friso had een dergelijke uitrusting niet en werd pas na een minuut of twintig gevonden onder een veertig centimeter dikke laag sneeuw.

De prins had een hartstilstand. De reanimatie duurde erg lang, ongeveer vijftig minuten. Reddingwerkers vervoerden hem in allerijl per helikopter naar het ziekenhuis in Innsbruck. Zijn lichaamstemperatuur was gezakt tot 32 graden. Artsen deden wat zij konden om zijn leven te redden.

Prinses Mabel komt op 23 februari 2012 samen met Koningin Beatrix aan bij het Landeskrankenhaus voor een bezoek aan Prins Friso. Foto ANP / Koen van Weel

Het enige officiële bericht dat dagenlang over zijn toestand naar buiten kwam was ‘stabiel, maar niet buiten levensgevaar’. Een mri-scan op donderdag 23 februari voorspelde weinig goeds. Een dag later, een week na het ongeluk, gaf de behandelend arts een persconferentie. Prins Friso had een ernstige hersenbeschadiging en zijn eventuele revalidatie zou maanden, zo niet jaren kunnen duren.

‘Tekenen van gering bewustzijn’

Later, in november 2012, liet de Rijksvoorlichtingsdienst weten dat Friso kort ‘af en toe tekenen van zeer gering bewustzijn’ vertoonde. De toestand waarin Friso verkeerde heet in medisch jargon ‘minimal consciousness’, oftewel minimaal bewustzijn. In tegenstelling tot mensen die in vegetatieve toestand verkeren, zijn patiënten met minimaal bewustzijn zich beperkt, maar onmiskenbaar bewust van zichzelf of hun omgeving. Ze kunnen bijvoorbeeld simpele opdrachten uitvoeren of naar een object wijzen.

Op 28 januari 2013 maakte zijn moeder, prinses Beatrix, bekend af te treden als koningin. Op 30 april nam Willem-Alexander het stokje van haar over. Die liet voor de inhuldiging weten niet publiekelijk stil te zullen staan bij de afwezigheid van zijn broer. “We zullen er als familie zeker bij stilstaan, maar niet in het openbaar. De inhuldiging is een staatsrechtelijk evenement en geen familie-evenement.”

Ruim twee maanden na de inhuldiging van koning Willem-Alexander meldde de Rijksvoorlichtingsdienst op dinsdag 9 juli dat prins Friso van het Wellington-ziekenhuis in Londen was overgebracht naar Paleis Huis ten Bosch. Zijn gezondheid was onveranderd, maar verdere behandeling in een ziekenhuis was niet noodzakelijk meer. De mogelijkheden voor zijn verzorging op lange termijn in Nederland of Groot-Brittannië werden bekeken, zo heette het.

Vandaag bracht de Rijksvoorlichtingsdienst namens de koninklijke familie naar buiten dat Friso is overleden. Hij is 44 jaar geworden.