China uitgegroeid? Let op nieuwe stedelingen

Chinezen die naar de stad verhuisden bleven tweederangs burgers. Nu ze rechten krijgen zal de economie opbloeien, verwacht Hans Schenk.

Regelmatig wordt de economische en politieke toekomst van de Chinese Volksrepubliek in zorgelijke termen geanalyseerd. Zo ook op 7 augustus in deze krant door de Brusselse hoogleraar Jonathan Holslag.

Hij constateert dat de op export gerichte economische groei vertraagt, benoemt het risico van een „totale implosie van de Chinese economie” en vreest wereldwijde economische malaise als gevolg daarvan.

Economische groei gericht op consumptie op de binnenlandse Chinese markt wordt meestal genoemd als medicijn, maar zal volgens Holslag slechts op langere termijn helpen.

Inderdaad wordt in stad en land liever gespaard dan geconsumeerd. Toch zijn er mogelijkheden om de consumptie op korte termijn te verhogen, en daarmee zowel de Chinese als de wereldeconomie te ‘redden’.

Ik doel op het afschaffen van het huishoudregistratiesysteem, het zogeheten hukou. Dit systeem bindt mensen aan hun traditionele woonplaats, in de stad of op het platteland. Stedelingen krijgen toegang tot voorzieningen van de Chinese verzorgingsstaat, waaronder sociale huisvesting, gezondheidszorg of onderwijs. Inwoners afkomstig van het platteland, daarentegen, hebben geen toegang tot die stedelijke zorg.

Hukou is ervoor verantwoordelijk dat het leger van immigranten in Chinese steden (zo’n 250 miljoen op 700 miljoen stadsbewoners) tot op zekere hoogte een illegaal bestaan leidt, het ‘vuile’ en slecht betaalde werk in de stad doet en veel moet betalen voor diensten die autochtone stedelingen goedkoop of zelfs voor niets krijgen.

Juist deze achtergestelde doch grote groep mensen investeert en consumeert niet, spaart voor een onzekere toekomst of heeft weinig te consumeren en te sparen.

Als deze ‘halfstadsbewoners’ toegang krijgen tot de sociale voorzieningen van de stad, blijft er geld over om te consumeren.

Neem huisvesting. Toegang tot sociale huisvesting voor deze snel groeiende groep nieuwe stedelingen zal leiden tot de bouw van goedkope huurwoningen en doorstroom naar woonwijken die nu leegstaan – zichtbaarder kan een economische bubble niet zijn.

Tom Miller, sinoloog, journalist, en auteur van een uitvoerig gedocumenteerd boek over de nieuwe stedelingen (China’s Urban Billion: The Story Behind the Biggest Migration in Human History, 2012) voorspelt een tekort aan woonruimte in plaats van het nu schijnbare overschot.

De nieuwe stedelingen alleen zullen de economie niet redden, maar hun consumentengedrag is belangrijk genoeg om te betrekken in beschouwingen over China’s toekomst, zeker nu overheden op lokaal, provinciaal en centraal niveau bezig zijn met het (voorzichtig) afschaffen of verlichten van de door hukou versterkte tegenstelling tussen stad en platteland.

De suggesties van mogelijke implosies en sociale onrust, zoals Jonathan Holslag die uit in zijn opiniestuk, zijn daarom vooralsnog niet heel gegrond.

Hans Schenk is sociaal-geograaf en gespecialiseerd in de ontwikkeling van Aziatische steden.