Hij gaf ons opdrachten voor de toekomst

In de rubriek ‘Het nabestaan’ praten mensen over verlies, rouw en hoe het leven verder gaat.Daaronder staat een necrologie van een niet per se bekende persoon.

„Mijn ouders hebben allebei een broer gehad die Jan heette. Ook zij zijn jong gestorven. Broer Jan van mijn moeder is maar 37 jaar geworden. Broer Jan van mijn vader was 56 toen hij overleed.

„Vandaag, 10 augustus, is het precies tien jaar geleden dat mijn broer Yan stierf. Hij was 32 jaar, en net een jaar getrouwd. De vroege dood van zijn beide ooms heeft door Yans hoofd gespeeld. ‘Dat kan mij ook gebeuren’, heeft hij gedacht, vertelde hij in zijn laatste dagen. Daarom heeft hij een paar keer in zijn leven een baan opgezegd om maandenlang op avontuur te gaan, onder andere in Frankrijk en Canada.

„Op een maandagavond, begin augustus, belde hij. Ik was met mijn kinderen en mijn zus en haar gezin bij mijn ouders in Frankrijk, waar zij een huis hebben. Er was kanker ontdekt die door zijn hele lichaam was uitgezaaid. Er was niks meer aan te doen.

„Een week of drie eerder had ik hem nog gezien. Hij was vier kilo afgevallen en had rare bulten op z’n buik. Zorgelijk vond ik, ja. Dat Yan dodelijk ziek was – geen moment hadden we daarmee rekening gehouden.

„Diezelfde nacht zijn we naar huis geracet. Wij waren in shock. Yan leek zijn naderende dood toen al onder ogen te zien. Hij zei dingen als: ‘Een man van 80 die doodgaat, heeft misschien niet zo’n mooi leven gehad als ik.’

„Hij had een hechte vriendengroep. Op woensdag zaten ze, op zijn verzoek, met een stuk of tien vrienden in het ziekenhuis in een kring, met Yan in een rolstoel in het middelpunt. Een voor een heeft hij hen toegesproken en bedankt voor hun vriendschap.

„In die laatste dagen heeft hij ieder van ons opdrachten voor de toekomst meegegeven. Tegen Tanja, zijn vrouw, zei hij: ‘Leef door, zoek een andere man en word gelukkig.’ Tegen mijn moeder zei hij: ‘Je moet het goed vinden dat Tanja op een dag een andere man krijgt.’

„Op zondagavond is hij plotseling gestorven. De volgende ochtend zou hij een eerste chemokuur krijgen. Het is allemaal zo razendsnel gegaan. Veel te snel – we hadden hem nog zoveel willen zeggen.

„Yan zelf was al verder dan wij in het loslaten van zijn leven. Wij waren nog bezig met de verwerking van het bericht dat hij ernstig ziek was. De manier waarop hij zijn laatste dagen heeft geleefd, de dingen die hij toen heeft gezegd – het is allemaal zo indrukwekkend en onvergetelijk geweest, hij heeft ons echt de weg gewezen om zonder hem door te gaan.

„Nog steeds, tien jaar na zijn dood, missen wij hem vreselijk. Hoe lief hij was, zijn humor. Ieder moment kan ik volschieten bij herinneringen aan hem, om kleine dingen ook. In een winkel kwam ik een keer de Y als chocoladeletter tegen. Die wilde Yan als kind altijd zo graag krijgen; wij noemden wij hem vaak alleen maar ‘Y’. Daar lag zijn letter. Weer die tranen.

„De zomer vind ik nog steeds een moeilijk jaargetijde. Het blijft voor ons het seizoen waarin Yan doodging, waarin ik in een zombiestand doorleefde in de eerste weken na zijn begrafenis. De herfst en de winter erna klopten weer wel, maar dat het ook na 2003 weer lente en zomer werd, dat vond ik heel moeilijk.

„Tegelijk was ik op een bepaalde manier niet altijd ongelukkig in die eerste jaren na zijn dood. Ik leefde in een kleine, hechte kring, met mijn kinderen, mijn ouders, mijn zus, mijn schoonzus. Andere sociale contacten en verplichtingen ging ik uit de weg. Ik had er de energie niet voor en ik miste ze niet.

„Mijn kinderen zaten in die jaren in de eerste groepen van de basisschool. ’s Avonds, als ze in bed lagen, kon ik huilen, maar daarna ook wel weer tevreden met een boek bij de haard zitten. Het was me weer gelukt de dag goed door te komen, met m’n werk en m’n kinderen.

„Met de dood van Yan hebben we samen, maar ook ieder voor zich, op onze eigen manier leren leven. Tanja is een jaar naar Australië gegaan. Mijn moeder heeft met Tanja de reis naar Nieuw-Zeeland gemaakt waarvoor Yan en Tanja aan het sparen waren. Mijn vader heeft zijn verdriet kunnen uiten door zelf de grafsteen voor Yan te maken.

„Ieder jaar op 10 augustus komt de vriendengroep van Yan bij elkaar. Om half zeven ’s avonds, het moment waarop Yan stierf, staan we bij zijn graf. Dan halen we herinneringen op. Dan vertellen we over kerkjes die we tijdens vakanties zijn binnengelopen om er een kaarsje voor Yan te branden. Gewoon om aan hem te denken, om hem in onze gedachten te hebben.

„Ik wou dat ik gelovig was: dat ik kon geloven dat ik hem ooit weer zou zien. Ik wil niets liever dan dat. Een zin in een boek, een scène in een film over afscheid nemen of elkaar weer ontmoeten: ik kan het, denk ik, nooit meer zonder tranen beleven.

„Tanja is inmiddels hertrouwd, met Marcel. Ze hebben een zoontje, hij heet Tymen. Die eerste letters staan voor ‘Tanja, Yan, Marcel’. Ik denk dat Yan heel tevreden over ons zou zijn.”

Tekst

Reacties: via nabestaan@nrc.nlTwitter: #nrc #hetnabestaan