Duitse sympathie voor Obama op dieptepunt

Koeltjes stelt de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ)vrijdag vast dat de Amerikaanse president Barack Obama geen medaille verdient voor zijn buitenlandse politiek. De krant wijst op de nieuwe spanningen deze week tussen Kremlin en Witte Huis naar aanleiding van het Russisch asiel voor de Amerikaanse klokkenluider Edward Snowden. Obama zegde in reactie een topontmoeting met zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin volgende maand af.

Het was voordat Obama aan zijn tweede ambtstermijn begon volgens de Duitse krant duidelijk dat hij zich voornamelijk zou richten op de buitenlandse politiek. De binnenlandse politiek werd immers beheerst door verlamming en confrontatie. Misschien wilde Obama nu eindelijk wat grote daden verrichten waarvoor hij als voorschot al de Nobelprijs voor de vrede had ontvangen. Volgens de FAZ valt de tussenbalans nu niet al te best uit op het terrein van historische daden. In het Midden-Oosten heeft de politiek van Obama meer verwarring dan duidelijkheid opgeleverd. De krant verwacht bijvoorbeeld niet veel van het nieuwe initiatief om de onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen weer op gang te brengen. En vooral: de ophef rond de ‘onaardige’ (unschöne) Amerikaanse afluisterpraktijken waar het in de affaire-Snowden om draait, heeft Obama vooral aan zichzelf te danken.

In Duitsland is de sympathie voor de Amerikaanse president op een dieptepunt. Alle media doen verslag van de Koude Oorlog-achtige atmosfeer tussen Washington en Moskou. Der Spiegel memoreert bijvoorbeeld dat het sinds de ineenstorting van de Sovjet-Unie nog niet is voorgekomen dat een Amerikaanse president een ontmoeting op dit niveau botweg afzegt.

Overigens concludeert de Süddeutsche Zeitung optimistisch dat het feit dat Obama een lang te voren geplande top met Poetin kan afzeggen zonder bang te hoeven zijn voor de gevolgen, bewijst hoeveel ongevaarlijker de wereld is geworden sinds de Koude Oorlog.

Maar de Duitse publieke opinie van links tot rechts is nog altijd zeer ontdaan over de berichten dat Duitsers massaal zijn afgeluisterd in het PRISM-programma van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA. De ‘fittie’ tussen Obama en Poetin staat in de schaduw van de politieke strijd die in de Duitse binnenlandse politiek is ontbrand over de vraag of de Duitse regering de eigen burgers wel voldoende heeft beschermd tegen de activiteiten van buitenlandse inlichtingendiensten. Immers, ook de Britten waren betrokken bij het afluisteren. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken maakte in dat verband een week geleden bekend dat de overeenkomst die het aftappen van Duitse data legaal maakte, is opgezegd.

Veel heeft dat niet geholpen. Met ruim veertig dagen te gaan tot de Bondsdagverkiezingen verkeren alle politieke partijen in Duitsland in de zogeheten Wahlkampfmodus. Volgens de sociaal-democratische kanselierskandidaat Peer Steinbrück is de „hete fase” van de verkiezingsstrijd nu begonnen. Regerend bondskanselier Angela Merkel (CDU) loopt overigens nog rond in de Alpen van Zuid-Tirol, zo bleek deze week uit een luchtfoto in Bild. Maar haar partijgenoten deden een felle aanval op de SPD: Frank-Walter Steinmeier, nu fractievoorzitter in de Bondsdag, zou ten tijde van het bondskanselierschap van Gerhard Schröder als verantwoordelijke voor de coördinatie van de inlichtingendiensten het afluisteren in de hand hebben gewerkt. Zijn opvolger Ronald Pofalla (CDU) en de minister van Binnenlandse Zaken Hans-Peter Friedrich (CSU) zeiden woensdag dat het Steinmeier was die in 2002 een overeenkomst sloot met de NSA om een gemeenschappelijk afluistercentrum te bouwen in Beieren.

De SPD reageerde woest. Dit was een „afleidingsmanoeuvre van schrikwekkende ongegeneerdheid”. Wat Steinmeier deed was volgens de partij „samenwerking tussen bevriende inlichtingendiensten in het kader van de Duitse wet”. Terwijl de regering van Merkel zou hebben meegewerkt „aan het massaal bespioneren van Duitse burgers door Amerikaanse autoriteiten”. Steinbrück verweet Merkel vorige maand zelfs het „ breken van haar ambtseed”. Nu is de SPD in ieder geval zelf in de verdediging gedrongen.

De uiterst linkse partij Die Linke concludeert dat de SPD en de Groenen „het slot hebben opengebroken” en dat CDU en FDP „de deur wijd hebben opengezet”.