‘Verbied hoofddoekjes op universiteit’

Frankrijk overweegt het verbod op religieuze symbolen op school uit te breiden. Een onnodige aanval op de hoofddoek, vindt zelfs Frans rechts.

Moslima’s wilden op een protest in Parijs in 2004 laten zien dat ook een hoofddoekje echt Frans kan zijn.
Moslima’s wilden op een protest in Parijs in 2004 laten zien dat ook een hoofddoekje echt Frans kan zijn. Foto Maurice Boyer

Het explosieve Franse debat over hoofddoekjes is deze week opnieuw opgelaaid na een uitgelekt pleidooi van een adviescommissie voor een volledig verbod op religieuze symbolen aan universiteiten.

Na „vele disputen in alle sectoren van het universitaire leven” zou de Hoge Raad voor de Integratie „symbolen en kleding die overduidelijk een religieuze overtuiging demonstreren” willen verbieden in collegezalen en op andere plaatsen voor hoger onderwijs en onderzoek.

Op openbare lagere en middelbare scholen mogen leerlingen, leerkrachten en hulpouders al sinds 2004 geen hoofddoeken, keppeltjes of andere opvallende religieuze symbolen meer dragen. Op straat zijn sinds 2010 gezichtsbedekkende sluiers, zoals een niqaab of een burqa, verboden. De wet van 2004, die scholieren moet beschermen tegen religieuze groepsdruk, zou volgens het advies, dat door dagblad Le Monde is ingezien, moeten worden uitgebreid naar het hoger onderwijs.

Links en rechts in Frankrijk zijn vanouds voorstander van een strikte scheiding van religie en staat, de ‘laïcité’. Nadat eerder dit jaar het ontslag van een crècheleidster wegens het dragen van een sluier in hoger beroep nietig werd verklaard, stelde de rechtse UMP van oud-president Sarkozy voor om de beperkingen uit te breiden tot de private sector. De socialistische regering-Hollande bekijkt of het mogelijk is religieuze symbolen te verbieden voor iedereen die met kinderen werkt.

De verschillende plannen rakelen de sluimerende discussie op over de reikwijdte van de laïcité. Het principe van een in levensbeschouwelijke zin neutrale overheid is volgens critici de laatste jaren vooral gebruikt om de toenemende zichtbaarheid van moslims in Frankrijk in te dammen teneinde het in de opiniepeilingen oprukkende extreemrechtse Front National van Marine Le Pen vóór te zijn.

Le Figaro publiceert vandaag een enquête waarin 78 procent van de ondervraagden een hoofddoekverbod op de universiteit steunt. Nog meer ondervraagden, 84 procent, willen ook een verbod voor private plekken waar publiek komt, zoals winkels.

Maar de Conseil français du culte musulman, een belangengroep van moslims, noemt het plan „een volgende stigmatisatie”, waarvoor „geen enkele noodzaak” bestaat. „De vrijheid van meningsuiting geeft studenten het recht om hun religieuze overtuigingen in universiteiten te etaleren”, zegt Abdallah Zekri, voorzitter van een organisatie die strijd tegen ‘islamofobie’.

Daar blijkt het invloedrijke rechtse parlementslid Hervé Mariton het opvallend genoeg mee eens. Deze partijgenoot van oud-president Sarkozy was betrokken bij de invoering van het eerdere verbod in het lager en middelbaar onderwijs, dat hij op radiostation France Inter dinsdag „efficiënt” en „gerespecteerd” noemde. Een uitbreiding naar de Franse universiteiten is voor hem overbodig.

„We hebben hier te maken met volwassenen, die hun eigen verantwoordelijkheid nemen”, zei Mariton. Hij sprak van een „subtiel evenwicht” tussen „de eisen van de laïcité” en de keus van mensen om hun religieuze overtuiging te uiten.

Volgens het advies, dat pas eind dit jaar openbaar wordt, krijgen universiteiten steeds vaker te maken met „uitzonderingsverzoeken” voor afwezigheid of de toekenning van gebedsruimten of ruimtes om met geloofsgenoten samen te komen. Ook zouden sommige studenten bekeringsactiviteiten ontplooien en actief gemengde colleges verwerpen. De islam zorgt voor de meeste problemen, maar ook evangelische studenten die de evolutieleer of Verlichtingsdenkers als Voltaire afwijzen, zouden voor lastige situaties zorgen.

De Hoge Raad voor de Integratie baseert zich volgens Le Monde op een document uit 2004 van de Franse organisatie van universiteiten. Maar voorzitter Jean-Loup Salzmann van deze Conférence des présidents d’université (CPU) vindt nu een verbod op hoofddoekjes „een erg slecht idee” en „onnodig”.

Zijn organisatie wilde destijds een richtlijn opstellen voor universitair medewerkers om te leren omgaan met dit soort situaties. De opstellers van het advies, met wie hij verschillende gesprekken voerde, zijn volgens Salzmann „autistisch” en wilden slechts op één conclusie uitkomen: een verbod op de hoofddoek.

Wat het kabinet met het advies doet is onbekend. Ook zijn er vragen over de status van het document. President Hollande benoemde in april juist de leden van een nieuw ‘Observatorium van de laïcité’, dat een deel van de taken van de Integratieraad heeft overgenomen.

Maar nadat vorige maand in de Parijse voorstad Trappes rellen uitbraken toen een volledig gesluierde vrouw door de politie was aangehouden, bleek dat in zijn regering verdeeldheid bestaat over de maatregelen die vooral moslims treffen. Minister Valls van Binnenlandse Zaken is voorstander van het beperken van religieuze symbolen en kleding in de publieke ruimte, terwijl een meerderheid van de linkse parlementsleden destijds het burqaverbod van oud-president Sarkozy fel verwierp.