Er moeten nog heel wat muggen kapot voordat er een malariavaccin is

Malariamuggen die klaarliggen om ontleed te worden
Malariamuggen die klaarliggen om ontleed te worden Foto AFP / Robert Thompson

Juichende nieuwsberichten vanochtend vanwege de vondst van een vaccin tegen malaria. Het blijken echter de eerste, hele voorzichtige, resultaten van een onderzoek naar een vaccin vol haken en ogen. Zo moeten er handmatig flink wat muggen uit elkaar worden gehaald om het vaccin te maken en zie het dan nog maar eens in vloeibare stikstof naar de Sahara te transporteren.

Al eerder zijn er veelbelovende resultaten gepresenteerd over malariavaccins. Dat bleek later vies tegen te vallen. Zo werd in maart gemeld dat het RTS,S-vaccin toch niet zo effectief was als gehoopt. Na een jaar bleek de werking minder te zijn, na vier jaar werkte het vaccin vrijwel niet meer.

Lucas Brouwers, wetenschapsredacteur bij NRC Handelsblad, zegt dat er voorzichtig moet worden bericht over fase 1 onderzoek.

“Bij fase 1 onderzoek wordt alleen gekeken of het werkt. Nu komt fase 2 waar gekeken wordt naar de dosis en veiligheid. Daarna is pas fase 3 waar het vaccin op grotere groepen wordt getest.”

Steriele muggen moeten worden bestraald

Een van de onderzoekers die werkte aan RTS,S was Stephen Hoffman die nu met zijn bedrijf Sanaria Inc. de nieuwe malariavaccins heeft ontwikkeld. Zowel bij RTS,S als bij het nieuwe vaccin worden sporozoieten uit de speekselklieren van een malariamug gehaald. Sporozoieten zijn de eencellige organismen die malaria overbrengen. Die steriele muggen moeten eerst met malaria geïnfecteerd bloed opnemen, daarna worden ze bestraald om een parasiet die de malaria veroorzaakt te verzwakken en pas dan kan de mug worden ontleed om de speekselklieren eruit te trekken.

In dit filmpje is te zien hoe de speekselklieren uit een mug worden gehaald. Eerst worden de pootjes en de kop verwijderd, daarna worden de speekselklieren uit de romp gedrukt.

Volgens een artikel in Science zijn 12 tot 15 ontleders bij Sanaria dagelijks bezig met het ontleden van de muggen. Elke ontleder kan 150 muggen per uur ontdoen van de speekselklieren. Het kost dus 24 seconden om de speekselklieren te ‘winnen’.

Muggenontleders aan het werk bij Sanaria Inc. Foto AFP / Robert Thompson

In de recente proef werden injecties gegeven met 135.000 sporozoieten. Na vier injecties waren zes proefpersonen in de test geheel beschermd tegen malaria. De proef moet met meer personen worden gedaan en ook moet er worden gekeken hoe lang het vaccin effectief blijft.

Zelfs als het blijkt te werken, zijn er nog twee grote praktische bezwaren. Het vaccin is alleen effectief als het in de bloedbaan wordt geïnjecteerd en dat is lastig bij grootschalige vaccinatie, zeker bij kinderen die vaak door malaria worden getroffen.

Ten tweede kan het vaccin alleen in vloeibare stikstof (-196 graden Celsius) worden getransporteerd. Een redelijke uitdaging in ontwikkelingsgebieden.

Er moeten nog heel wat muggen bij Sanaria Inc. van hun speekselklieren worden ontdaan voordat de miljard bewoners van Afrika opgelucht adem kunnen halen.