Big Brother wordt een kleine zelfstandige

Wij kunnen straks zijn waar we willen, alleen nooit meer op onszelf. Overal worden we in de gaten gehouden, meent Michael Bruyn.

Vorige maand overleed Doug Engelbart, informaticapionier en bedenker van de computermuis. Eind vorige eeuw zat ik een keer bij hem aan tafel, in Silicon Valley. Hij deelde toen een visie met ons. In de toekomst, zei hij, zou het mogelijk zijn om alle data van het wereldwijde informatieverkeer op te slaan in een object niet groter dan een voetbal. Dit was de zomer van ’99: geen cloud computing, en met mobieltjes kon je alleen telefoneren. Inmiddels is de voetbal geslonken tot een smartphone. Engelbart heeft gelijk gekregen.

Schatplichtig aan Engelbart had ik de afgelopen week zelf een visioen. In de toekomst zal het mogelijk zijn om met je PC, tablet of mobieltje zelf virtueel iedere plek op aarde te bezoeken, per drone of satelliet. Niet alleen vanaf grotere hoogte zoals nu nog met Google Earth, maar ook met beide benen op de grond. Niet op basis van statische foto’s, maar bewegend in het hier en nu.

Driedimensionale camera- en projectietechnieken zullen de virtuele beleving steeds dichter bij de realiteit brengen. Iedere plek op aarde één klik verwijderd met de muis van Doug, zo realistisch alsof je ter plaatse aan het filmen bent. Je mobieltje kan het nog niet, Google Glass evenmin. Maar het komt er aan. Even de sfeer proeven op Fifth Avenue. Door naar het Tahrirplein. Of toch liever naar de Seychellen? De mooiste, gevaarlijkste, meest onherbergzame plekken op aarde zijn straks voor iedereen levensecht toegankelijk in realtime.

Vergezocht? Het observeren vanuit de ruimte wordt steeds eenvoudiger en beter betaalbaar. Ben Hammersley voorspelt in zijn recente boek 64 Things You Need to Know Now for Then de komst van de satelliet voor de gewone man: goedkoper én krachtiger. En een behoorlijke drone schijn je inmiddels ook al te hebben voor rond de duizend euro. Gebrek aan computerkracht lijkt evenmin het probleem. De Financial Times van 10 juli voorspelt dat wij in 2020 exascale computing zullen kennen: duizend keer de huidige processnelheid. Net zo slecht te bevatten als de opties van de iPhone 5 dat ooit waren voor de Motorola gebruiker uit ’99.

De gevolgen voor politieke machtsverhoudingen laten zich raden. Als Stalin ergens heen moest, liet hij naast zijn eigen auto altijd twee andere, identieke wagens vertrekken. Alle drie een andere richting op, zodat je nooit zeker wist in welke auto Stalin zat en waar hij naartoe ging. Handig tegen mensen met plannen voor een aanslag. Maar met de technologie van de toekomst kan iedere amateur drie van zulke auto’s gemakkelijk separaat volgen.

Schurkenstaten kunnen straks niet meer ongezien misdaden begaan. Omgekeerd houden zij ons ook beter dan ooit in de gaten. En dat is niet iets om blij van te worden. In een soort staccato kat-en-muisspel zullen we een eindeloze reeks van korte, elkaar opvolgende Blitzkrieg-acties en reacties krijgen.

Ook de nieuwsmedia die over dit alles berichten zullen ingrijpend veranderen. Reportages over plaatselijke brandhaarden hebben geen toegevoegde waarde meer, tenzij er sprake is van exclusieve interviews of intelligente analyses. We staan straks immers zelf in Aleppo of op het Tahrirplein, een kogelvrij vest zal dan overbodig zijn.

Ook in het bedrijfsleven zal het modebegrip transparantie nieuwe vormen aannemen. De zakenbank UBS gebruikte in 2010 al satellietfoto’s om de parkeerdruk bij vestigingen van Walmart in kaart te brengen en zo de kwartaalomzet te projecteren, een legale vorm van voorkennis.

Maar dat was nog maar kinderspel. Met actueel, bewegend beeld kan UBS straks de omzetten per uur benaderen. En Walmart zelf kijkt natuurlijk naar het parkeerterrein van de concurrent. Wat voor klanten komen daar? Jong? Oud? Welvarend? Food stamps? Wat ligt er in hun boodschappenwagentjes? Coke of Pepsi? Kleine blikjes of big gulps? Stromen van goederen en mensen zullen continu worden gevolgd en vastgelegd, met mogelijkheid tot inzoomen op niveau van het individu. Zonder dat ditzelfde individu daar erg in heeft.

Dat brengt ons bij het perspectief van mensen zoals u en ik. Wij betalen een hoge prijs voor ons alziend, over de wereld spiedend oog: If the enemy is in range, so are you. Als wij maar interessant genoeg worden bevonden, worden ook al onze bewegingen straks geobserveerd en opgeslagen. Met name publieke figuren krijgen een hondenleven; iedereen is straks paparazzo en stalken wordt een peulenschil. Hoe zal onze geest veranderen in dit nieuwe glazen huis? Wat betekent het voor ons sociale verkeer dat elke stap die je buiten de deur zet door iedere willekeurige voyeur op afstand gevolgd kan worden?

Misschien gaan wij ons wel meer verschansen achter gesloten deuren. Als we online onze boodschappen bestellen, kan in ieder geval niemand ons (of ons boodschappenwagentje) meer filmen. Bovendien is er vanuit de eigen luie stoel meer dan ooit te bekijken. De grot van Plato heeft er immers een kelderverdieping bij gekregen: van volmaakte gestalte naar feilbare aardse vorm, en nu dan naar een bedrieglijk echte afdruk dáár weer van.

Voor wie zo’n derdehands bestaan te duister is, is er natuurlijk altijd nog de tegenovergestelde strategie: gewoon de deur uit, het zonlicht in. En onverschillig blijven voor het alziend oog van overheid, werkgever, buurman, vriend en vijand, onder het motto: je mag alles van me weten. Die keuzevrijheid is alles wat we straks hebben. Het worden mooie tijden voor wie niets te verbergen heeft.

Michael Bruyn is zelfstandig management adviseur.