Geen fijne zienswijze

Stel je voor dat mensen het verschil niet kenden tussen ‘coalitie’ en ‘oppositie’, ‘regering’ en ‘parlement’, ‘premier’ en ‘minister’. Dat zouden primitieve discussies worden over politiek, nietwaar? Welnu, rond ‘de financiële sector’ zitten we ongeveer op dit niveau. In dit scenario moeten nogal wat mensen op zoek naar de ‘zakenbankier’ in zichzelf Althans ik. Voor

Stel je voor dat mensen het verschil niet kenden tussen ‘coalitie’ en ‘oppositie’, ‘regering’ en ‘parlement’, ‘premier’ en ‘minister’. Dat zouden primitieve discussies worden over politiek, nietwaar? Welnu, rond ‘de financiële sector’ zitten we ongeveer op dit niveau.

In dit scenario moeten nogal wat mensen op zoek naar de ‘zakenbankier’ in zichzelf

Althans ik. Voor dit onderzoek had ik als kwaliteitskrant lezende doctorandus geen benul van hoe zakenbanken verschillen van huis-tuin-en-keukenbanken. Dat banken maar een beperkt deel van de financiële wereld uitmaken, of wat de rest uitvoert en hoe die activiteiten mijn leven verregaand beïnvloeden.

In zijn geweldige boek Whoops! over de financiële crisis, trekt de schrijver John Lanchester een vergelijking met communistische landen midden 20ste eeuw. Daar werd iedereen vertrouwd gemaakt met principes, logica en praktijk van de Leer. Maar voor burgers in kapitalistische democratieën is de financiële wereld, schrijft Lanchester, ‘een land hier ver vandaan’.

Willen we dat land weer onder democratische controle krijgen dan zullen we het begrijpelijk moeten maken voor een kritische massa van kiezers. Maar voordat u nu instemmend knikt, besef wel: hoe meer je van de financiële sector begrijpt, hoe beter je doorkrijgt dat het echt niet alleen de banken waren die er een puinhoop van hebben gemaakt.

Neem het fenomeen housing equity withdrawal. Dit is geheimtaal voor ‘je huis gebruiken als pinautomaat’ en echt zo’n term waarvan je denkt: vond die maar zo breed ingang dat er bij verkiezingsdebatten over gesproken kon worden. Het is niet heel ingewikkeld, zoals ook de gang van een wetsvoorstel best te begrijpen is wanneer je eenmaal een handvol termen in je hoofd hebt.

De afgelopen twee decennia zijn in een aantal westerse landen de huizenprijzen gigantisch gestegen. Ik dacht altijd: doordat de economie het zo goed deed, konden mensen meer betalen voor een huis. Maar aan de randen van het mainstream debat hoor je de omgekeerde hypothese: wat als de economie het zo goed leek te doen omdat de prijzen van huizen (en aandelen) maar bleven stijgen?

Waarmee we komen op housing equity withdrawal. Toen de huizenprijzen omhoogschoten zeiden banken tegen huiseigenaren: wil je niet extra geld lenen? Waarom wachten met de verzilvering van die meerwaarde als je nu al een tweede auto kunt kopen?

Tot de crisis van 2008 blies al dit ‘nieuwe’ geld jarenlang de economie aan, zowel in landen met zo’n luchtbel als in landen die naar de luchtbellen exporteerden. Totdat de luchtbellen ‘plop’ zeiden.

Dit is geen fijne zienswijze. Als we op een luchtbel hebben geleefd, sneuvelt het rustgevende idee dat enkel banken schuld hebben aan de crisis – ook het idee dat we gewoon ‘het vertrouwen’ moeten herstellen behoeft dan bijstelling. En het wordt nog erger want in dit scenario moeten nogal wat mensen op zoek naar de ‘zakenbankier’ in zichzelf: als jij met een enorme zak geleend geld een hypotheek afsloot waarvan je wist dat je die nooit zal kunnen aflossen, waar was je dan mee bezig? Inderdaad, je speculeerde met geleend geld op een prijsstijging… Hm, klinkt als: gokken met andermans geld. En wie prematuur geld onttrok aan dat huis, deed precies als zakenbankiers: mogelijke winsten in de toekomst nu al boeken en uitkeren als bonus.