Opinie

Vluchtelingenramp

Na meer dan twee jaar burgeroorlog in Syrië zijn daar ongeveer 100.000 mensen gesneuveld en vermoord terwijl twee miljoen het land zijn ontvlucht. En niets wijst erop dat de strijd binnenkort zal zijn afgelopen. Meer partijen raken zijdelings of direct erbij betrokken. Zie het artikel van onze correspondent Bram Vermeulen in deze krant van afgelopen zaterdag.

Wie vecht met wie tegen wie? Turken met jihadisten tegen Koerden? Het Vrije Syrische Leger tegen de regeringstroepen? Jawel, maar door wie worden de Vrije Syriërs gesteund? En kan Assad nog rekenen op de vriendschap van Rusland en Iran? Doe geen moeite een antwoord te vinden. Mocht het goed zijn dan doet dit toch niet ter zake. De oorlog is in een nieuw stadium terecht gekomen en heeft zich ontwikkeld tot een humanitaire ramp. Tot dusver hebben internationale organisaties en bondgenoten van de strijdende partijen daarop geen invloed kunnen uitoefenen.

Militair ingrijpen met grondtroepen is allang uitgesloten. Dat hebben we in Irak afgeleerd. Steun vanuit de lucht, leading from behind, daar beginnen we ook niet meer aan. Wel geven de Verenigde Naties humanitaire hulp. Tot dusver vijf miljard dollar, het grootste bedrag ooit ter bestrijding van een crisis. Maar het is niet genoeg om de tienduizenden vluchtelingen in Jordanë, Libanon en Turkije te helpen. Twee jaar oorlog hebben de economie verwoest, de infrastructuur ontwricht, en er is geen politieke of militaire leider meer die een oplossing weet.

Is de Syrische crisis in een nieuw stadium gekomen? Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de VN, António Guterres, zei in een interview met The Guardian dat de situatie al veel erger is dan een humanitaire crisis. Als er niet binnen een paar maanden een oplossing komt, zullen de VN voor tienduizenden vluchtelingen pogingen doen in andere landen een menswaardige huisvesting te vinden. Guterres dacht daarbij aan Engeland. Intussen heeft Duitsland zich al bereid verklaard vijfduizend vluchtelingen op te nemen. Nederland werd door Guterres niet genoemd. Mocht hij verder uitvoering geven aan dit plan, dan zal daarbij blijken hoezeer de rol van Noord-Afrika en het Midden-Oosten in de Europese politiek veranderd is.

We onderschatten het lijden van de Syrische bevolking niet. We worden er dagelijks door alle media van op de hoogte gehouden en misschien zou ook nu nog een collectieve liefdadigheidsactie een goed resultaat hebben. Maar in de afgelopen tien tot vijftien jaar is de publieke opinie over Noord-Afrika, het Midden-Oosten en de islamitische wereld in het algemeen drastisch veranderd.

Misschien is het begonnen bij de verwoesting van het World Trade Center. Niet lang daarna kwam hier Pim Fortuyn met zijn interview waarin hij bekend maakte dat de Islam een ‘achterlijke godsdienst’ is. Toen werd Theo van Gogh door een zeloot vermoord. Geert Wilders bevestigde de nieuwe opinie over de Islam met zijn film Fitna. Volgens hem was Nederland aan het islamiseren. Intussen was er al een uiterst negatieve stroming in het populaire denken ontstaan. En als zo’n gedachtensysteem eenmaal wortel heeft geschoten, is dat uiterst moeilijk te bestrijden.

Nederland is in deze evolutie geen uitzondering. In Frankrijk is het Front National, nu onder leiding van Marine le Pen, een politieke factor. Een jaar of drie geleden is in Duitsland het boek van de econoom en sociaal-democraat Thilo Sarrazin verschenen, Deutschland schafft sich ab, waarvan 1,3 miljoen exemplaren zijn verkocht. In België doet het Vlaams Blok al jaren zijn best en sinds kort komen ook uit Zweden berichten over etnische spanningen.

Misschien hebben we een paar jaar geleden toen de Arabische Lente uitbrak, de hoop gehad dat in de landen van herkomst van onze moslims betere tijden zouden aanbreken. Maar in Libië, Tunesië en Egypte zijn nog geen goed functionerende democratieën gevestigd. En de onoplosbare catastrofe in Syrië woedt verder. Dit is geworden tot een politiek wereldfeit van de eerste orde.

Stellen we ons voor dat premier Rutte over anderhalve maand bij de opening van het nieuwe seizoen plechtig verklaart dat gegeven de onduldbare ellende in Syrië Nederland het als zijn dure plicht ziet, een paar duizend vluchtelingen te huisvesten. Tijdelijk en met inachtneming van alle veiligheid, want hij heeft natuurlijk alle begrip voor de bezwaren. Wat zou er gebeuren? Het Nederlandse volk is ook niet meer dat van een jaar of vijftien geleden. Ik veronderstel dat vooral op internet, maar overigens in alle media de hel zou losbarsten. De regeringspartijen zouden worden gedecimeerd en de vluchtelingen zouden in Syrië blijven.

Vluchtelingencommissaris Guterres heeft gezegd dat deze crisis voor de hele wereld geldt. Hij heeft gelijk. Maar zo geldt het ook voor de hele wereld, dat niemand een oplossing weet. Politiek is de kunst van het mogelijke en niemand, geen partij, geen deskundige, geen president weet wat hier mogelijk is.

H.J.A. Hofland is journalist en columnist.