Het is te duur of ze hebben er al twee

De Chinese autoriteiten willen af van de beruchte éénkindpolitiek Maar het nieuwe beleid, dat voorziet in twee kinderen, komt te laat China vergrijst, individualiseert en gaat krimpen

Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers.
Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers. Foto AFP

Correspondent China

Mogen ze eindelijk twee kinderen nemen, willen ze het niet. Voor het Chinese advocatenpaar Jasmine Li (33) en Yang Zhigang (35) komt de geleidelijke afschaffing van de éénkindpolitiek in theorie precies op tijd, maar zij hebben onlangs besloten het bij één te houden, hun 3-jarige dochter Zhang. „Als je allebei 15 uur per dag werkt en ook de weekenden doorbrengt achter je laptop, is twee kinderen geen goed idee”, zegt Jasmine, die werkt voor een Chinees-Duits kantoor in Shanghai-Pudong.

„Wij hebben het veel te druk met ons werk, onze vrienden. We hebben ons persoonlijke éénkindplan uitgevoerd en laten het daarbij’’, zegt Yang. Beiden staan onder druk van wederzijdse ouders om de familie uit te breiden, liefst met een jongetje. „Als we dat hadden gewild, hadden we het al eerder gedaan. Dan waren we beboet, maar dat zou financieel geen probleem geweest zijn, ook al hebben we net appartementen gekocht voor onszelf en mijn ouders”, legt Jasmine uit. Ze vertellen dat zij met hun vrijwillige éénkindpolitiek in hun vriendenkring weliswaar in de minderheid zijn, maar beslist geen uitzonderingspositie innemen.

Dat beeld wordt bevestigd door een gisteren gepubliceerd opinieonderzoek van het weekblad Nanfang Zhoumo, waaruit blijkt dat van 2.000 ondervraagden met één kind 57 procent nu onmiddellijk een tweede wil. Ruim een kwart zal er om allerlei redenen vanaf zien.

Yang Zhigang redeneert rationeel: „Wij leiden allemaal andere levens dan onze ouders en onze grootouders, die kinderen zagen als een investering in de oude dag. Wij kunnen later, als we zelf oud zijn, waarschijnlijk goed voor onszelf zorgen. Daarvoor hebben wij geen kinderen nodig.”

De econoom Andy Rothman, Chinaspecialist van de zakenbank CLSA, en de demograaf Wang Feng van de Fudan Universiteit in Shanghai huldigen de stelling dat de aanstaande afschaffing van de éénkindpolitiek niet zal leiden tot een bevolkingsexplosie in China. Zelfs niet in combinatie met de seksuele revolutie die sinds enkele jaren aan de gang is.

Wang en Rothman hebben voor CLSA Sinology, de studieafdeling van de zakenbank, onderzoek gedaan naar de mogelijke consequenties van de afschaffing van de éénkindpolitiek. „ Stellen in de grote steden als Shanghai, waar het geboortecijfer al laag ligt, hebben andere prioriteiten. En op het platteland hebben twee van de drie paren al twee kinderen”, aldus professor Wang Feng.

De versoepeling van de regels is sinds 2005 in een stroomversnelling gekomen, hoewel er nog steeds regio’s en tweede- en derderangssteden zijn waar streng wordt toegezien op naleving van de gezinsplanningswet. „Demografisch en economisch gezien komt de afschaffing rijkelijk laat. Ik ben niettemin blij omdat hierdoor de persoonlijke vrijheid in China verder wordt vergroot en er een eind komt aan die akelige prenatale controles, de gedwongen abortussen, de corruptie en die vervelende boetes”, zegt Wang Feng.

„Typerend voor de werkwijze van de Communistische Partij van China” noemt Rothman de wijze waarop de uit 1979 daterende, vooral in het buitenland bekritiseerde wet, wordt afgeschaft. Net als in Zuid-Korea, Taiwan en Singapore tien jaar geleden is deze zomer de Bevolkings- en Gezinsplanningscommissie opgeheven en geruisloos ondergebracht in het nieuwe ministerie van Gezondheidszorg.

De hervorming van de éénkindpolitiek naar het tweekinderenbeleid zal volgens Wang Feng vooral gevolgen hebben voor de getalsmatige manvrouw-verhouding. Door de éénkindpolitiek en de culturele voorkeur voor jongetjes werden en worden nog steeds vrouwelijke foetussen geaborteerd. Het gevolg is een overschot van tussen de 20 en 40 miljoen mannen. Daar is in metropolen als Shanghai, waar hoogopgeleide vrouwen maar moeilijk een geschikte man kunnen vinden, weinig van te merken, maar op het platteland is het mannenoverschot een probleem.

„Met de mogelijkheid om twee kinderen te krijgen, zal de voorkeur voor mannelijke baby’s verder afnemen. Wij hebben dat ook gezien in Zuid-Korea na de afschaffing van de bevolkingspolitiek. In China zal dat heel geleidelijk gaan, want in het algemeen daalt het geboortecijfer”, aldus professor Wang.

Anders gezegd, de afschaffing van de éénkindpolitiek lost door de blijvend lage geboortecijfers (nu 1,5 en volgens Wang zal dat percentage verder dalen naar 1,3) het vergrijzingsprobleem niet op. Rothman: „Nee, China wordt oud voordat China rijk is geworden. De vergrijzing gaat door en zal de economische groei vertragen. Het aantal ouderen boven de 60 jaar bedraagt nu 196 miljoen. Dat zal in 2035 zijn gestegen naar 400 miljoen. Er zal een enorm tekort aan jonge Chinezen ontstaan die de fabrieken bevolken en de belastingen betalen. ”

Volgens Wang en Rothman heeft de vergrijzing enorme gevolgen voor de hele Chinese economie. De zorgkosten voor overheid, bedrijven en individuen groeien nu sneller dan de consumptie. Pogingen van de autoriteiten om efficiënte zorg- en pensioensystemen op te zetten zijn tot nu toe mislukt. De huidige systemen – half staat, half markt – zijn volgens hen enorm kostbaar, corrupt en verspillend.

Voor het advocatenpaar Jasmine en Yang, vertegenwoordigers van de nieuwe Chinese middenklasse, is dat een herkenbaar probleem. Zij betalen vermogens aan de ziekenhuiskosten van hun vier ouders en twee nog levende grootmoeders, die voor hun rekening komen. „Ik zou, zolang zij leven, niet eens weten hoe wij een tweede kind zouden moeten betalen. Ook daarom houden wij het er bij één”, bekent Jasmine. „Misschien moet ik wel gaan beleggen in de bedrijven die baby- en moederproducten maken. Ik zie dat de aandelen van Goodbaby sinds dit weekend flink stijgen”, grijnst Yang.