Mugabes leiderschap

Volgend jaar wordt hij 90, en bij leven en welzijn zal hij dan nog altijd president van Zimbabwe zijn. Robert Mugabe laat al 33 jaar zien hoe verslavend politieke macht kan zijn; eerst leidde hij het Afrikaanse land als premier, daarna, sinds 1987, als president.

Vorige week werd hij herkozen en bij de parlementsverkiezingen boekte zijn partij, ZANU-PF, ook een grote overwinning. Volgens de officiële cijfers dan, die gisteren werden bekendgemaakt.

Of deze uitslagen ook werkelijk de opvattingen van de Zimbabweaanse bevolking weerspiegelen, is op zijn zachtst gezegd twijfelachtig. Er zijn te veel aanwijzingen dat aanhangers van de MDC, de partij van Mugabes tegenstrever Tsvangirai, ook ditmaal niet in vrijheid hun stem konden uitbrengen of hun mening konden uiten.

Oudere Zimbabweanen herinneren zich Mugabe als de man die opponeerde tegen de blanke regering van het land dat toen nog Rhodesië heette. Zij vormen een kleine minderheid. Het overgrote deel van de bevolking – 13 miljoen inwoners, gemiddelde leeftijd 19,5 jaar – heeft nooit een andere leider gekend dan Mugabe.

Juist onder die jongeren kent hij ook een militante aanhang, die niet weten of willen weten van de slachting die Mugabe onder de Ndebele-minderheid in de jaren tachtig aanrichtte. Of van zijn rampzalige economisch beleid in het potentieel welvarende land (dankzij de diamantmijnen), dat Zimbabwe een hyperinflatie bezorgde. Zijn voornemen om buitenlandse bedrijven gedeeltelijk te onteigenen is, na de landhervormingen, een nieuwe bedreiging voor de Zimbabweaanse economie.

Met Tsvangirai als premier vormde Mugabe de afgelopen jaren een ongemakkelijke cohabitation waaraan nu een einde komt. ZANU-PF heeft een uitslag geboekt of veroorzaakt die groot genoeg is voor oppermachtig optreden.

De vraag is nu wat er met de Grondwet zal gebeuren. Die werd in maart gewijzigd; de president leverde daarbij wat macht in. Mogelijk laat Mugabe de nieuwe Grondwet intact. Maar of hij en zijn partij, of zijn eventuele opvolger, zich ernaar zullen gedragen, staat te bezien.

Het is een vraag voor het Westen, de Europese Unie niet op de laatste plaats. De EU besloot vorig jaar en dit jaar, juist wegens de grondwetswijziging, de sancties tegen Zimbabwe te versoepelen. Toch waren westerse waarnemers niet welkom bij de verkiezingen.

Catherine Ashton, buitenlandcoördinator van de EU, heeft haar zorgen uitgesproken over het verloop van de verkiezingen. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry, gelooft gewoonweg niet dat de uitslag eerlijk tot stand is gekomen. Dat zijn woorden die moeilijk zonder consequenties kunnen blijven.