Assange verkocht op de vorige editie nog T-shirts

Op OHM2013 kamperen drieduizend hackers, met laptop Afluisteren en klokkenluiden zijn de grote thema’s Maar er wordt natuurlijk ook veel geknutseld

Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers.
Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers. Foto AFP

Wat houdt de hacker van nu bezig? From one Big Brother to another, Whistleblowing in the digital age, The three wars (terrorism, drugs, internet).

Het is een greep uit het programmaboekje van hackersfestival OHM2013. Bij een recreatieplas boven Alkmaar kamperen tot zondag zo’n drieduizend hackers. OHM is de camping met de hoogste elektronicadichtheid van Europa. Onder elke luifel staan zeker drie laptops, elke tent heeft stroom, internet en knipperende ledlampjes. Op een veldje staat Anthony (leeftijd: „een priemgetal”) uit Antwerpen. Hij steekt zijn sigaret aan met de enorme vonken die uit zijn zelfgeknutselde tesla coil komen, een bol waarmee je minibliksem maakt. Enthousiast: „En vannacht gaan we met een enorme beamer op die tent projecteren!”

OHM (van Observe, Hack, Make), wordt eens in de vier jaar georganiseerd. Het trekt een internationaal publiek van hackers, it-experts, programmeurs en knutselaars. Op de kampeerveldjes veel Duitsers, Belgen, Zweden, Italianen en een enkele Amerikaan. De bezoekers kunnen lezingen bijwonen en demonstraties van hacks zien, of zelf aan de slag met de soldeerbout of 3D-printer. Ze kunnen bier drinken, Pacman spelen in de speelhal of zelf sushi maken, voor de kinderen is er een kindertent. Gisteravond sprak klokkenluider Julian Assange van WikiLeaks via een live-verbinding het festival toe vanuit de ambassade van Ecuador in Londen.

De buitenstaander die op OHM rondloopt, zou kunnen denken dat alle hackers nog steeds activistische cyberanarchisten zijn, uit de tijd dat de scene naadloos in de krakersbeweging overliep. Op de velden veel zwarte shirts en legerkistjes, veel baarden en paardenstaarten. Stickers, piercings, metal en punk.

Maar de laatste jaren werd ‘hacker’ ook een titel voor de beveiligingsexpert met een baan-in-pak in de IT-sector. Een hobbyist die ’s avonds op de zolder van zijn vinexhuis naar zwakheden speurt in apparaten en software. Die zwaar gesponsorde conferenties in luxe hotels bezoekt, organisaties en overheidsdiensten adviseert en gevonden zwakheden keurig meldt bij het bedrijf dat hij onder de loep neemt. Niet alleen uit verantwoordelijkheidsgevoel, ook omdat hij geen advocaat op z’n dak wil. Voor hem is hacken vrijetijdsbesteding of cv-building, geen politiek activisme.

Toch, wie goed kijkt op OHM ziet het activisme van weleer terugkomen. De thema’s van dit jaar? „NSA stuff”, zegt een stel Duitsers die vanachter hun laptop proberen de verlichting in hun partytent te automatiseren, „en hoe je je berichten versleutelt”. „Privacy”, zegt een hacker uit Hengelo, die onder de nickname ‘Sprite-tm’ gaat. „Geheimhouding en de veiligheid van de cloud”, zeggen een paar programmeurs die staan te vechten met hun tentje. De Duitse bezoeker Tobias Stehle (23): „Op eerdere festivals ging het meer om de fun. De politiek neemt steeds meer plek in.”

Het activisme zat altijd al in het festival: de maatschappijkritische ‘hacktivist’ Rop Gonggrijp organiseerde de eerste editie in 1989. Maar de onthullingen van Edward Snowden over het grootschalig afluisteren door inlichtingendiensten zetten de verhoudingen dit jaar extra op scherp.

Grote bedrijven en overheidsinstanties zijn door de onthullingen, weer, verdacht. Zelfs in Nederland, waar de hackersgemeenschap zich veel minder kritisch opstelt dan in Duitsland. „Niet dat PRISM nieuws voor ons was”, zegt Niels Groeneveld (39), analist bij KPN, over het afluisterprogramma van de NSA. „Het verraste niemand. Maar het dringt nu wel tot meer mensen door: dit zijn mijn gegevens.” Bezoeker en docent elektrotechniek Yannick Verbelen (26): „Nu komen ook mensen die er niet zo veel van weten naar me toe met vragen over hoe ze hun e-mail versleutelen.”

Het programma op OHM staat dit jaar bol van praatjes over hoe je je berichten versleutelt, hoe je onafhankelijk van de cloud kunt opereren en hoe je in deze tijd anoniem kunt klokkenluiden. Op de vorige editie van OHM in 2009 in Vierhouten was Assange nog in levende lijve aanwezig om WikiLeaks aan te kondigen, „en wat T-shirts te verkopen”, zegt een bezoeker. Nu zit hij vast in een ambassade en krijgt zijn bron Bradley Manning mogelijk 136 jaar celstraf.

Deloitte mag wel, de politie niet

De verscherpte verhoudingen zijn terug te zien in de discussie: wie mag op OHM komen? Grote bedrijven zijn in ieder geval welkom. Consultant Deloitte heeft een eigen tent, bedrijven als Microsoft en UPC zijn sponsor. „De situatie is veranderd”, zegt Niels Groeneveld van KPN. Op de editie in 1993 groef KPN nog net buiten het terrein een gat in de grond om de telefoonlijnen van het festival af te tappen. „Hackers waren vooral eng. En nu lopen we hier gewoon rond.”

Meer omstreden is de aanwezigheid van het Nationaal Forensisch Instituut en het Nationaal Cyber Security Centrum. Ook de politie wilde een tent plaatsen, maar na protest zag de organisatie daar vanaf.

De hoofdsponsor van het festival, beveiligingsbedrijf Fox-IT, dat voor politie en inlichtingendiensten werkt, is ook omstreden. Hackers en inlichtingendiensten gaan niet goed samen, vinden veel bezoekers. Directeur van Fox-IT en ex-AIVD’er Ronald Prins aan de telefoon: „Er was inderdaad kritiek, vooral van een klein groepje Duitsers. Wat niet hielp is dat Assange ons bedrijf had genoemd in the spy files, alsof we spionagesoftware maakten. Dat was een foutje.”

Maar niet alleen een groepje Duitsers heeft kritiek. Pal buiten de poorten van OHM staat het tentenkamp van het collectief Noisy Square. Onder het motto ‘Putting the resistance back in OHM’ geven zij workshops over anoniem internetten en versleuteld communiceren, en zwengelen ze ethische discussies aan. Initiatiefnemer Douwe Schmidt (31): „Diensten van de politie en Fox-IT zijn hier niet welkom. Inlichtingendiensten en bedrijven die daarvoor werken hebben belang bij het afluisteren van het internet. Sommige van onze mensen wilden vanwege deze bedrijven en organisaties niet meer op OHM komen. Nu we hier afgelegen staan, zijn ze er wel bij.”

In de tenten van Noisy Square zijn veel discussies over de impact van nieuwe technologie en software. Schmidt wil dat jonge hackers een eigen kritische houding ontwikkelen. „De mooiste technologie tegen cybercriminelen kan ook in de handen van dictators als Assad terechtkomen om burgers te controleren. Het is jammer dat de jonge hackertjes vaak worden weggelokt door het grote geld, voordat ze kritisch kunnen worden.”

Fox-it en NCSC vinden vooralsnog niet dat ze met veel argwaan worden bekeken op het festival. Prins van Fox-IT: „De discussie is weggeëbd.” Maar, oppert hacker Sprite-tm onder zijn luifel: „We kunnen ze vast wel wegpesten met de tesla coil.”