Ze brak al records toen ze in bomen klom

De Litouwse zwemster Ruta Meilutyte (16) werd gisteren wereldkampioen op de 100 meter schoolslag. Tegenslag was de basis van haar succes.

Ruta Meilutyte is pas zestien jaar oud, maar ze maakte al genoeg mee voor een heel leven. Niet alleen omdat ze gisteravond in Barcelona de eerste zwemster uit Litouwen werd die een wereldtitel won. Als vijftienjarige was ze al olympisch kampioen. Geen geringe prestatie voor een schoolmeisje uit Plymouth, de Zuid-Engelse havenstad.

Maar haar verhaal begint op het platteland van Litouwen, waar ze opgroeide, zonder ouders. Ze was net vier jaar oud toen haar moeder Ingrida om het leven kwam in het verkeer in de hoofdstad Vilnius, op een zebrapad geschept door een auto. Haar vader werkte al in de Verenigde Staten, om geld te verdienen voor zijn gezin. Ruta en haar twee broers werden opgevoed door hun oma.

Ze was sterk, ze was groot – schoenmaat 43 toen ze dertien jaar was – en speelde basketbal, de nationale sport van Litouwen. Totdat een beenbreuk een vroegtijdig einde aan die ambities maakte. Zwemmen was haar andere hobby, al werd ze pas als zevenjarige naar het zwembad gestuurd om zich te kunnen redden in het water. Geen onverstandige beslissing: „Bij mijn eerste keer sprong ik meteen in het diepe en verdronk ik bijna”, vertelde ze vorig jaar. „Mijn trainer moest me komen redden.”

Het was meteen de laatste keer dat Ruta Meilutyte hulp nodig had in een zwembad. Ze bleek ongekend talentvol, brak nationale records toen ze nog in bomen klom. Toen ze dertien was, besloot ze naar Plymouth te verhuizen, waar haar vader zich inmiddels had gevestigd: na zijn avontuur in Amerika had hij in Zuid-Engeland werk kunnen krijgen, als verpleger in een tehuis voor gehandicapten.

Totdat het noodlot opnieuw toesloeg in de familie. Vlak voordat ze naar Plymouth kwam, brandde het appartement af dat haar vader voor zijn gezin had gevonden. Hij was onverzekerd – en verloor kort daarna zijn baan.

Tegenslag als basis van sportief succes, het was niet de eerste keer. Want Ruta Meilutyte ging alleen maar harder werken om de beste zwemster ter wereld te worden. Elke ochtend om kwart voor vijf op, schema’s zwemmen van haar nieuwe Engelse coach, Jon Rudd, bij de zwemclub Plymouth Leander. Dan naar school, en ’s avonds terug naar het zwembad of het krachthonk. Ze brak elf nationale records voordat ze vijftien was. En als beloning voor haar spartaanse leven braken de toeschouwers vorig jaar in Londen bijna het olympische zwemstadion af toen de blondine uit Plymouth de grote favoriet op de 100 meter schoolslag, de Amerikaanse Rebecca Soni, versloeg.

Of ze niet de Britse nationaliteit wilde aannemen, was de eerste vraag. Nee, luidde haar antwoord. „Ik ben ongelooflijk trots dat ik Litouwen mag vertegenwoordigen en ik zal nooit van nationaliteit veranderen.”

Een jaar later blijkt Meilutyte allerminst een eendagsvlieg. Maandag brak ze in Barcelona haar eerste wereldrecord – een ongekende prestatie, zó kort na het tijdperk van de (inmiddels verboden) supersnelle zwempakken. Ze barstte meteen in tranen uit, nauwelijks beseffend wat ze allemaal heeft bereikt. Haar vader, haar oma – ze zaten allebei op de tribune in het Palau Sant Jordi. „Ik heb altijd opgekeken tegen de grote zwemmers uit verleden”, zei de blonde tiener gisteravond, met een accent dat doet vermoeden dat ze aan de Engelse zuidkust is geboren. „Ik heb altijd de dingen willen doen die zij deden, medailles winnen, wereldrecords zwemmen.”

In een uithoek van het zwemstadion in Barcelona wapperen zwemfans uit Litouwen met hun nationale vlag. Ruta Meilutyte wuift ze vrolijk toe. „Het zwemmen wordt steeds populairder. Daar heb ik altijd van gedroomd. Er wordt zelfs een nieuw zwembad gebouwd in mijn woonplaats.”

Het meisje van het Litouwse platteland mag in Engeland een wereldster zijn geworden, ze weet dondersgoed hoe ze dat heeft bereikt. Haar belangrijkste conclusie na haar eerste wereldtitel? „Ik moet nog heel veel leren.”