Column

Wijdbeense professor

Soldatensandaal in ‘Caligula with Mary Beard’ (BBC 2)

Mary Beard is hoogleraar in Cambridge en de bekendste Britse classica. Ze dankt die faam mede aan gepeperde politieke uitspraken. Zo meende ze kort na 11 september 2001 dat de VS die aanslag aan zichzelf te danken hadden en prees onlangs nog het heilzame effect van grote aantallen Bulgaarse en Roemeense immigranten op lokale gemeenschappen. Dan kun je vandaag de dag uiteraard haatpost en seksistische grappen over je uiterlijk verwachten.

Nu is de verschijning van de 58-jarige professor opmerkelijk, enigszins vergelijkbaar met die van Maarten van Rossem bij ons. Lange grijze haren en een wijdbeense manier van lopen kunnen echter niet haar scherpzinnigheid verhullen, ook in een aantal BBC-programma’s over de Romeinen, zoals een serie over Pompeii.

Gisteren leek Caligula with Mary Beard (BBC2) wel een aflevering van wat bij ons Medialogica heet. Bijna 2000 jaar later reconstrueerde ze veelal op locatie de totstandkoming van de nog steeds legendarisch slechte reputatie van de derde Romeinse keizer. Het was de schuld van de media.

Zo werd Gaius Caesar Germanicus (12-41 na Christus) pas na zijn dood algemeen aangeduid als Caligula, een verkleinvorm van het woord voor de soldatensandaal (caliga), die Beard in het museum van Xanten aan ons laat zien. Als zoon van een fameuze legeraanvoerder, werd hij al een soort mascotte. Nadat keizer Tiberius, zijn oudoom, vermoedelijk de hand had gehad in de voortijdige dood van de vader, de moeder en de broer van de jongen, verhardde hij en verloor alle scrupules.

Toch was zijn vierjarige bewind uiteindelijk volgens Beard niet zo veel wreder of perverser dan dat van andere keizers. Die faam verwierf hij vooral bij de geschiedschrijver Suetonius in de volgende eeuw. Caligula zou zich niet alleen graag als vrouw verkleden tijdens orgiën maar ook met zijn zuster Drusilla het bed hebben gedeeld.

Beard vermoedt dat hij daarom symbool werd van de angst voor vrouwen met macht in de keizerlijke familie. Die leefde vooral bij heren met republikeinse sympathieën en heimwee naar de tijd dat oudere mannen in de senaat onder elkaar opvolgingskwesties regelden, zo redeneert zij in feministische trant.

Maar die Caligula was toch knettergek? We weten toch allemaal dat hij van plan was geweest zijn paard Incitatus tot consul te benoemen? Beard vindt er geen enkel bewijs van. Het zal een boutade geweest zijn aan een banket: liever een paard dan jij!