Wagners Festspiele in Bayreuth beginnen met rel over de ‘Ring’

Massaal boegeroep klonk er dit weekeinde bij het begin viering van het tweehonderdste geboortejaar van Richard Wagner. Dat gebeurde in het door hemzelf gestichte Wagnertheater in het Duitse Bayreuth aan het begin van de Festspiele waarop zijn werk jaarlijks geëerd wordt.

Das Rheingold en Die Walküre, de eerste twee opera’s van de vierdelige Der Ring des Nibelungen, waren in een nieuwe productie van regisseur Frank Castorf. Hij staat bekend als de Stuckzertrümmerer (‘stukkenverwoester’) en laat Wagners mythische verhaal over de strijd van de goden om goud en macht spelen in de wereld van de olie, het zwarte goud. Hij had vooraf gezegd dat hij kon leven met boegeroep. „Ik ben controverses gewend en probeer die ook te bereiken.”

De zestien uur durende operacyclus is bij Castorf een aanval op het kapitalisme, de oliebaronnen en de internationale bankwereld, gesitueerd in een tankstation langs Route 66 in Texas, de oliebronnen in Bakoe, de Alexanderplatz in Berlijn en Wall Street. „Rhine maidens on Route 66”, kopte The New York Times.

Castorf, intendant van de Berliner Volksbühne, werd door de Wagner-halfzusters Katharina Wagner en Eva Wagner-Pasquier als regisseur gekozen nadat filmregisseurs Lars von Trier en Wim Wenders de opdracht hadden geweigerd. Castorf wilde schrappen in tekst en muziek, zelfs stukken uit andere opera’s invoegen. Dat was hem door de Wagner-stiefzusters en de Russische dirigent Kirill Petrenko verboden. In Der Spiegel beschreef Castorf, afkomstig uit de DDR, de sfeer in Bayreuth als „pure DDR, wij tegen de rest van de wereld’ en de tv-soap Gute Zeiten, schlechte Zeiten.

Publiek en critici zijn enthousiast over het muzikale deel van de voorstellingen, vooral over het fenomenale dirigeren van Kirill Petrenko, die dit jaar een droomdebuut maakte bij het Koninklijk Concertgebouworkest. De Duitse kranten twisten over regisseur Castorf. De Frankfurter Allgemeine vindt dat hij geen verhaal vertelt. Die Welt vindt deze Ring, mede dankzij Petrenko, nu al de beste sinds die van 1976, toen dirigent Pierre Boulez en regisseur Patrice Chéreau een destijds omstreden, maar nu legendarische Ring afleverden.