Column

Waar is heer van stand die van wanten weet?

Hebben wij weer.De Mexicaan Carlos Slim, de grootaandeelhouder van América Móvil, dat weer grootaandeelhouder (bijna 30 procent) is van KPN, zegt zijn prille samenwerking met KPN op. Wat wil hij met zijn miskoop, want dat is KPN? Het bedrijf nu helemáal kopen? Topman Eelco Blok afzetten?

De Amerikaan John Malone, de boss van Liberty Global, die al eigenaar is van kabelbedrijf UPC, heeft zijn belang in concurrent Ziggo tot 28,5 procent uitgebreid. Boven 30 procent moet hij een overnamebod doen. Wil hij dat? Of wil hij voorkomen dat een andere concurrent er met Ziggo vandoor gaat?

En vorige week overviel Øystein Løseth, de directievoorzitter van het Zweedse staatsbedrijf Vattenfall, ons met de mededeling dat Vattenfall zijn belang in energiebedrijf Nuon wil reduceren. Iets voor Gazprom, het Russische staatsgasbedrijf dat een paar jaar geleden met de Duitse gigant RWE onderhandelde over samenwerking? De Duitsers zouden hun West-Europese centrales aan de samenwerking afstaan. In de Duitse collectie zit bijvoorbeeld de Nederlandse RWE-dochter Essent.

De Nederlandse economie lijkt meer dan ooit speelbal van buitenlandse eigenaren die beslissen over fusies en overnames. Wel of geen nieuwe investeringen. Reorganisaties en banengroei. Onderzoek & ontwikkeling?

Herinnert u zich ABN Amro nog?

De Britse bank Barclays streed in 2007 met een Spaans-Brits-Belgisch bankenconsortium om de zeggenschap bij Bank. Niemand kon/wilde sturing geven. Elke eigenaar had het een jaar later, toen de kredietcrisis uitbrak, zwaar gehad, maar in oktober 2008 bleken de nieuwe eigenaren Fortis en RBS een financieel kaartenhuis met het woord Bank op de gevel.

Ja, natuurlijk, economische internationalisatie is onze geschiedenis en onze toekomst. Nederland is een open economie, zegt de mantra. Buitenlandse investeerders kopen bedrijven en vestigen zich hier vanwege onze ligging en onze snelle routes (via Schiphol en de Rotterdamse haven) naar het Europese achterland. Vanwege fiscale voordelen. Of vanwege onze aantrekkelijke arbeids-, afzet- en hoofdkantorenmarkt, zoals voor de Amerikaans-Franse fusie dit weekend van de reclamebureaus Omnicom en Publicis. En Nederlandse bedrijven zitten zelf toch ook vol dadendrang? Was onze VOC niet de eerste multinational?

Volgens de meest recente cijfers (2010) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is ‘maar’ 1 procent van de Nederlandse bedrijven in buitenlandse handen. Maar hun ondernemingen behoren wel tot de allergrootste: samen goed voor 804.000 banen en een kwart van de investeringen. KPN, Ziggo en Nuon hebben samen meer dan 15 miljoen klanten in Nederland en meer dan 26.000 werknemers.

De aandelenschuivers Slim, Malone en Løseth doen denken aan de Bovenbazen (1963) van tekenaar Marten Toonder. De Bovenbazen zijn directeuren die zichzelf identificeren met drieletterige afkortingen, zoals Amos W. Steinhacker, de president van de Aard-Bank met AWS. Zij vullen vreugdeloos hun dag met het kopen, verkopen en doorverkopen van aandelenpakketten. Het gesloten systeem loopt in het honderd als Ollie B. Bommel (‘Ik doe geen zaken, hoor, ik ben een heer van stand’) door toeval ook zo rijk wordt dat geld automatisch zijn kant op rolt en hij, nu beter bekend als OBB, tot overmaat van ramp, een nieuwe, gratis nieuwe energiebron ontdekt. Gratis energie zou iedereen ruïneren. Hoe het afloopt zal ik hier niet verklappen.

Toonders Bovenbazen bestieren een getekende wereld, de aandelenschuivers van vlees en bloed tekenen onze wereld. Het ongemakkelijke gevoel blijft.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.