Vrijheid en Volkswagen

Het is te hopen dat Volkswagen snel zijn bezwaren tegen het artikel van drie wetenschappers over de kwaliteit van de chips in de startsystemen van duurdere types als Porsche, Audi en Bentley.

Vorige week honoreerde de Britse rechter in kort geding de eis van de fabrikant om een publicatie van de universiteiten van Birmingham en Nijmegen uit te stellen. Kennelijk zit het bedrijf met een probleem waar het niet voor uit wil of kan komen. En de wetenschappers met een kater. De rechter zorgde voor uitstel, hopelijk niet voor afstel. De noodzaak om de reputatieschade en hoger diefstalrisico, volgens VW mogelijk ook voor de goedkopere Polo’s en Golfjes, te beperken woog zwaarder. In een hoogtechnologische maatschappij die sterk afhankelijk is van de kwaliteit van computerchips is het belang van niet makkelijk te kraken chips in massaproducten groot. In een democratische rechtsstaat staan openbaarheid en vrijheid van (academische) meningsuiting daarvoor mede borg. Het is ook in het belang van fabrikanten dat kritische wetenschappers hun producten in alle vrijheid en openbaarheid kunnen onderzoeken. Het tegenwerken van de onderzoekers is op termijn contraproductief.

De Britse uitspraak vormt dan ook geen overwinning waar VW trots op kan zijn. Het argument dat de onderzoekers autodieven zouden helpen met nieuwe informatie, is in ieder geval niet erg origineel. Die wedloop hoort tot het bedrijfsrisico van de fabrikant. Eerder besloot de rechter in Arnhem in een zaak over de onveilige ov-chipkaart dat de belangen van de fabrikant wél moesten wijken voor die van de openbaarheid. Het pleit is dus niet definitief beslecht. Beperkingen van de vrijheid van meningsuiting kunnen alleen als er een ‘dringende maatschappelijke noodzaak’ is. Dat is terecht een hoge drempel.

Dat Volkswagen snel in de (juridische) verdediging schoot, is overigens niet onbegrijpelijk. Kennelijk kreeg het bedrijf pas laat van zijn chipleverancier te horen dat de startonderbrekers aantoonbaar tekort schoten. Volgens de nog vrij nieuwe Nederlandse richtlijn ‘Verantwoord onthullen’ moeten fabrikanten een half jaar krijgen om onveilige hardware aan te passen. Die zou VW niet gehad hebben. Pas daarna mag de onderzoeker zijn resultaten bekend maken. De richtlijn is bedoeld om hackers te beschermen tegen onnodige vervolging en verantwoordelijk handelen te bevorderen. De richtlijn bevat vele afspraken die het kat-en-muisspel tussen onderzoekers en fabrikanten of organisaties kunnen temperen. Ook dat is een algemeen belang – dat conflicten worden vermeden. Dat startonderbrekers in VW’s en Audi’s uiteindelijk zijn te kraken is nu ook weer niet zó wereldschokkend.