Prachtwijken: ruim 1 miljard euro rijker, maar geen resultaat

Vandaag verschijnt het onderzoek naar de effectiviteit van Ella Vogelaars wijkaanpak De conclusie: het beleid heeft geen effect gehad De wijken zijn verbeterd, maar dat komt niet door de investering van 1 miljard

Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers. Foto AFP

Politiek redacteur

Goede bedoelingen zijn mooi, maar daar moet het niet bij blijven. „Je moet ook het lef hebben om de resultaten na vier jaar meetbaar te maken”, zei oud-minister voor Wonen, Wijken en Integratie Ella Vogelaar (PvdA) in april 2007 na afloop van haar bezoek aan de Utrechtse probleemwijk Kanaleneiland.

Ze heeft haar zin gekregen. Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) presenteert vandaag een onderzoek naar de effectiviteit van Vogelaars wijkaanpak, bedoeld om veertig probleemwijken te verbeteren. Vanaf 2008 zouden er extra in worden geïnvesteerd, zo wilde het kabinet-Balkenende IV (CDA, PvdA, ChristenUnie). Doel: de wijken binnen tien jaar het gemiddelde van hun stad laten halen op het gebied van wonen, werken, onderwijs, integratie en veiligheid.

De conclusies zijn hard: het beleid heeft geen enkel aantoonbaar effect gehad op de leefbaarheid, veiligheid, en sociale stijging in de Vogelaarwijken.

Heeft de wijkaanpak helemaal niet gewerkt?

Onvoldoende, in elk geval. De Vogelaarwijken zijn weliswaar vooruitgegaan, maar niet meer of minder dan vergelijkbare wijken waar geen extra geld is ingestopt.

De tevredenheid over de leefomgeving en de sociale cohesie verbeterden in de Vogelaarwijken meer dan elders, maar dat gebeurde al voordat de wijkaanpak begon. Na 2009 was er juist een terugval te zien. De verkoop van sociale huurwoningen had, zoals vaak wordt verondersteld, geen invloed op de leefbaarheid en de veiligheid in de wijk. Dat wordt wellicht veroorzaakt doordat kopers minder in hun woning investeren, stelt het SCP.

Ruim 1 miljard besteden en geen resultaat. Hoe kan dat?

Dat weet het SCP niet precies, maar het bureau oppert verschillende verklaringen. Belangrijk is in elk geval dat externe invloeden zoals de economische crisis of de criminaliteitsontwikkeling veel invloed hebben gehad. Daarnaast kan het stigma in een achterstandswijk wonen hebben geleid tot negatieve associaties en gevoelens onder wijkbewoners. Het beleid kan simpelweg niet effectief of voldoende onderscheidend genoeg zijn geweest, er is in andere achterstandswijken ook in de leefbaarheid geïnvesteerd. En misschien is er te veel energie in inefficiënt overleg gaan zitten.

Weggegooid geld dus?

„Dat klinkt heel cynisch, maar misschien moet je die conclusie toch trekken”, zegt socioloog Vasco Lub. Hij presenteerde in april zijn omvangrijke studie Schoon, Heel en Werkzaam? naar de wetenschappelijke onderbouwing van leefbaarheidsprojecten. Hij concludeerde dat sociale projecten bijna allemaal berusten op aannames waarvoor nauwelijks wetenschappelijke onderbouwing bestaat, of waarvan is gebleken dat het juist níét werkt. Lub: „Mij valt op dat veel ambtenaren in de steden niet raar opkijken van tegenvallende resultaten en zich goed kunnen vinden in mijn analyses van wat er niet werkt.”

Om er eentje uit te pikken: sportactiviteiten, zoals voetbaltoernooien of gratis kickbokslessen. Het idee is dat veel jongeren daar socialer van worden. Het wetenschappelijke antwoord: sport heeft weinig invloed op menselijk gedrag.

Een visitatiecommissie die in 2010 alle Vogelaarwijken langsging, concludeerde toen al dat het vaak onduidelijk is wat het doel is van de vele activiteiten, wat ze kosten en wat ze opleveren.

Maar onderzoeker Jeanet Kullberg van het SCP wil niet van weggegooid geld spreken. Misschien hadden de Vogelaarwijken er zonder extra investeringen nu slechter voorgestaan. „In dat geval zou je er misschien nog een schepje bovenop moeten doen.” En, zo zegt ze, er zullen ongetwijfeld projecten zijn die wel goed werken. „Je moet dus niet het kind met het badwater weggooien.” Het lastige is alleen: er is geen overzicht wat allemaal waar in de wijken is gebeurd, en dus ook niet wat wel en wat niet heeft gewerkt.

Heeft de wijkaanpak te kort geduurd?

Het SCP houdt die mogelijkheid open. Per 2011 werd de wijkaanpak weer afgeschaft door het kabinet- Rutte I. Wel zijn dat jaar nog lopende projecten afgerond. De hele wijkaanpak heeft dus drie tot vier jaar geduurd, in plaats van de geplande tien jaar. Maar volgens Vasco Lub is dat een „te makkelijk argument”. Lub: „Wat is dan wel genoeg? Vijf jaar? Tien jaar? Vijftien jaar?” Daarnaast, zegt Lub, verwacht je na vier jaar intensief beleid op zijn minst een lichte verbetering te zien. En die is er dus niet.