En nu met z’n allen: snel dat shirt uit

Afgelopen weekend werden in Oekraïne drie Femen-leden opgepakt Dat gebeurt vaker, maar Inna Sjevtsjenko blijft geloven in ‘sextremisme’ In Parijs traint ze de actievoerders

Tijdens een training in het Femen-hoofdkantoor in Parijs leren de actievoerders hoe ze hun T-shirt moeten uittrekken tijdens een demonstratie. Foto Marten van Dijl

Het kan de vrouw niet schelen dat er kleine druppeltjes speeksel uit haar mond vliegen terwijl ze schreeuwt. Wijdbeens staat ze midden in de ruimte, de borsten bloot, één vuist fier in de lucht. „Topless Jihad! Topless Jihad!’’ Haar blik is woest, alsof ze net getuige is geweest van het grootste onrecht in de wereld.

Maar de lerares is er niet gerust op. „Stop!” Enigszins geïrriteerd beent Inna Sjevtsjenko op haar leerling af. „Die hand daar bij je heup, dat moet dus een vuist zijn. Een vúíst! Altijd!” zegt ze, terwijl ze naar de hand van de vrouw grijpt. „Zo. Doe maar opnieuw.”

Negen – vooral jonge – vrouwen hebben zich verzameld voor de wekelijkse training van de activistische vrouwenbeweging Femen. De zon brandt door de stoffige ramen van het voormalige theater in het 18de arrondissement van Parijs. Het is er bloedheet, maar Femen-leider Inna Sjevtsjenko (23) kent geen medelijden met de actievoerster in spe. Uiteindelijk knikt ze. „Beter.” Dan richt ze zich tot het groepje vrouwen dat de training gadeslaat: „Altijd onthouden: we vragen niet om meer rechten voor vrouwen, we eisen ze!”

Uitdagend kijkt ze in het rond. Om haar heen klikken fotocamera’s; de training trekt journalisten van over de hele wereld. Ze maken foto’s van de zwarte bokszak in de hoek. Van de muren, die volhangen met spandoeken met leuzen van voorgaande protestacties. ‘Women are not an object’, ‘Muslim women let’s get naked’. En natuurlijk van de zwetende vrouwen. Een gemengd gezelschap, van een jonge, mollige studente tot een 38-jarige vol tatoeages en een gespleten tong.

Het populairste fotomodel is Sjevtsjenko zelf. De vrouw die vastberaden is het patriarchaat omver te werpen – wereldwijd. Met het internationale ‘womens army’ bestrijdt ze alles wat volgens Femen symbool staat voor een door mannen gedomineerde wereld: religie, de seksindustrie, dictaturen.

‘We laten vrijwel niemand koud’

Maar voor een leger heb je soldaten nodig, getrainde soldaten. Daarom drilt Sjevtsjenko iedere zaterdagmiddag drie uur lang een groepje actievoerders. Gratis. De voorwaarden: je moet feministe zijn en je moet bereid zijn je borsten te laten zien.

Dat laatste is het middel waarmee de activistengroepering sinds de oprichting in 2008 geregeld de internationale pers haalt. Blote borsten naast de Russische president Poetin, blote borsten voor een gevangenis in Tunesië, blote borsten in het Vaticaan. En gisteren: blote borsten voor het homomonument in Amsterdam.

Sextremisme, noemen ze die tactiek. „We vervangen extremisme en geweld door een vreedzame aanval”, vertelt Sjevtsjenko. „Met het vrouwelijk naakt als wapen.” Ze zijn straatactivisten, zegt ze. „De publieke opinie is ons werkveld. Die opinie veranderen is onze missie.” Provocatie is volgens haar daarvoor het juiste middel. „Sommigen haten ons, anderen houden van ons, maar we laten vrijwel niemand koud.”

De schoktactiek komt niet overal goed aan. Sjevtsjenko heeft in haar geboorteland Oekraïne twee rechtszaken tegen zich lopen, allebei voor politieke acties. Wordt ze voor beide veroordeeld, dan hangt haar mogelijk tien jaar cel boven het hoofd. Daarom verkaste ze in september vorig jaar naar Frankrijk, waar ze onlangs als politiek vluchteling asiel heeft gekregen. „In Oekraïne hadden we nul bewegingsruimte. Hier konden we een thuisbasis oprichten en een plek creëren voor soldaten die in de hele wereld gaan vechten”, zegt Sjevtsjenko.

Haar leerlingen doen intussen crunches, push ups en andere spierversterkende oefeningen. Om beurten geven ze de maat aan. De meesten zijn Frans. Sjevtsjenko: „Maar volgende week gaat hier een internationaal trainingskamp beginnen.” Ze verwacht vrouwen uit Mexico, België, Spanje en Denemarken.

Femen heeft inmiddels driehonderd actievoersters wereldwijd, zegt ze. De Facebookpagina heeft nu 15.500 leden.

Fulltime Femen-soldaat

Sjevtsjenko klapt in haar handen. Tijd voor de praktijkoefeningen: zo snel mogelijk uit de kleren gaan, overtuigend schreeuwen en synchroon leuzen wisselen. Van ‘Pope no more!’ naar ‘Go rape yourself!’ naar ‘Poor because of you!’

„Ik heb hier geleerd om moedig te zijn”, zegt Pauline Hillier tijdens een korte pauze, met een waterflesje in haar hand. De 26-jarige Française heeft kunst gestudeerd, maar is nu fulltime ‘Femen-soldaat’. Ze was altijd al geëngageerd, zegt ze „maar op een laffe manier. Af en toe de straat op, net als duizend anderen”. Femen is volgens haar een andere vorm van feminisme. „Radicaler. Ze praten niet alleen, ze doen iets.”

Ze neemt een laatste slok water en draaft dan naar het midden van de ruimte, waar vijf vrouwen een ketting vormen. De armen achter hun rug in elkaar gehaakt. Vier anderen, de ‘politieagenten’, proberen ze uit elkaar te trekken en af te voeren. Er wordt getrokken, vingers worden omgebogen, er wordt geworsteld. Gezichten vertrekken van de pijn terwijl Sjevtsjenko aanwijzingen roept. „Achterover leunen als ze aan je armen trekken. Doet minder pijn.’’

Haar telefoon gaat. Na een kort gesprek klapt ze weer in haar handen. „Drie activisten zijn zojuist ontvoerd in Kiev. Waarschijnlijk door de geheime dienst. De training is voor vandaag voorbij.” Met bezorgde gezichten druipen de vrouwen af. Sjevtsjenko zit met haar iPad in de handen op de vloer, belt af en toe. Het is zaak om het nieuws zo snel mogelijk te verspreiden. Via Facebook, Twitter en persberichten. „Als de wereld meekijkt, durven de ontvoerders misschien minder te doen.”

Ze heeft dit eerder meegemaakt. De acties eindigen vaak met arrestaties, en ook ontvoering is niet nieuw. Pauline Hillier, de kunststudente, zat tot drie weken geleden in een gevangenis in Tunesië. Gearresteerd omdat ze demonstreerde tegen de detentie van de Tunesische activiste Amina Sbouï.

Hilliers vrienden begrijpen niet dat ze die risico’s neemt, maar Sjevtsjenko knikt instemmend. „Angst is een keuze”, zegt ze. „Wij kiezen ervoor om simpelweg niet bang te zijn, wij kiezen voor de strijd.”

Ze kijkt de aanwezige journalisten strak aan. „Er staan nog grote dingen te gebeuren.” Wanneer? „Dat zien jullie vanzelf wel.”