Eerst bedwelmd, toen geofferd

Over de rituele kindoffers van de Inca’s was weinig bekend. Een dertienjarig meisje blijkt met alcohol en coca te zijn verdoofd voordat ze stierf.

Het dertienjarige Meisje van Llullaillaco is een van de best bewaarde mummies ter wereld. In haar mond zit een prop coca. Foto Johan Reinhard

Ze lijkt te slapen, het Meisje van Llullaillaco. Ze zit met de benen gekruist, de handen in de schoot, het hoofd schuin voorover gezakt. Maar ze is al meer dan vijf eeuwen dood. Zo zat ze ook toen ze in 1999 werd gevonden, 6.700 meter hoog in de Andes, vlakbij de top van de vulkaan Llullaillaco. Bevroren. Naast haar lagen de graven van twee andere, nog jongere kinderen, net als zij geofferd in opdracht van de Inca, keizer van het Andesrijk. Zij, de oudste, was toen 13 jaar jong. Voor haar in het graf stonden, keurig geordend, schalen, drinkbekers en rijk versierde buidels met maïs, pinda’s en cocabladeren. Consumptiegoederen van de Inca-elite.

Uit angst voor grafrovers is ze weggehaald uit haar rotstombe. Nu zit ze in een gekoelde vitrine in het Museo de Arqueología de Alta Montaña, in Salta, Argentinië. Je kunt haar van dichtbij bekijken. Haar linker wang staat een beetje bol, alsof ze er een toverbal verstopt houdt. Nu blijkt dat daar een ‘pruim’ zit van cocabladeren, een van de middelen waarmee ze vóór haar dood bedwelmd is.

De drie kinderen van de vulkaan zijn de best bewaarde mummies die ooit zijn gevonden, waar ook ter wereld. Onderzoek aan hun haren en spijsverteringskanaal door een internationaal gezelschap onderzoekers, onder leiding van de Britse archeoloog Andrew Wilson, licht een tipje op van de sluier die nog steeds ligt over capacocha, het rituele kindoffer van de Inca’s. Het team doet deze week verslag in Proceedings of the National Academy of Sciences.

Wat we tot nu toe wisten over capacocha is ontleend aan Spaanse kronieken uit de eerste eeuw na de verovering van het Incarijk, zoals Historia del Nuevo Mundo (1653) van de jezuïet Bernabé Cobo. Het zijn verhalen van veroveraars, die moesten aantonen dat de Inca’s het verdienden te worden onderworpen. Wel staat vast dat capacocha een bestaande Inca-ceremonie was.

Met dit ritueel werd een gebeurtenis gemarkeerd die van groot belang was voor het rijk, zoals de dood van een keizer, de geboorte van een koningszoon, een gewonnen veldslag of een jaarlijkse of tweejaarlijkse hoogtijdag op de Incakalender. Het ritueel diende ook om onheil af te wenden, zoals droogte, aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en epidemieën.

Als besloten was tot capacocha, schrijft Cobo, zond de Inca een verzoek naar alle uithoeken van het rijk om een bijdrage in goud, zilver, schelpen, veren, lama’s en alpaca’s. Hij verlangde ook een andere schatting: jongens en meisjes in de leeftijd van 4 tot 16 jaar, de allermooiste van de streek. Zij werden meegenomen naar de hoofdstad Cuzco, waar ze werden onthaald op rijke maaltijden en het middelpunt waren van rituelen. Daarna werden ze naar de offerplaats gebracht, soms maanden reizen ver, waar ze werden gewurgd, met een klap op het hoofd gedood of, na eerst te zijn bedwelmd, levend begraven. De meeste offerkinderen werden bijgezet op vanuit de wijde omtrek zichtbare bergtoppen. Alsof zij het Incarijk bijeen moesten houden.

Wilson en de zijnen deden DNA- en isotopenonderzoek aan de vulkaanmummies en dat wees op capacocha. De drie kinderen kwamen uit verschillende streken, ze waren geen familie en ze waren een jaar voor hun dood abrupt overgegaan op een dieet dat veel rijker was aan dierlijke eiwitten en maïs dan daarvoor. Ze kregen, kortom, na hun uitverkiezing tot ritueel offer een hogere status. De doodsoorzaak was onduidelijk; schedel en hals vertoonden geen letsel.

Het oudste meisje is nader onderzocht. Het haar is zorgvuldig gevlochten en de lange vlechten zijn een archief van haar twee laatste levensjaren. Daaruit blijkt dat ze een jaar vóór haar dood gestaag oplopende doses coca heeft gebruikt, in de laatste weken gecombineerd met alcohol. Cocabladeren waren een tribuut van het laagland aan de Inca-elite. Maïsbier (chicha) werd vooral gedronken tijdens ceremonies. Onder invloed, zo werd gedacht, kreeg je contact met de geestenwereld.

De rustige houding waarin het oudste meisje is gevonden, de ordelijke uitstalling van grafgiften en de ongestoorde positie van haar veren hoofdtooi toen het graf werd geopend suggereren dat ze zwaar beneveld was, of misschien net dood, toen ze werd bijgezet.