Ze bewoog elk concert anders door de maten

Ze werd ‘Europe’s First Lady of Jazz’ genoemd Rita Reys zou in september in Paradiso staan Ze speelde met legendes als Dizzy Gillespie en Stan Getz Gisteren overleed ze op 88-jarige leeftijd

Rita Reys, tijdens een optreden in december vorig jaar in het Bimhuis in Amsterdam. Foto Olivier Middendorp

redacteur muziek

Drie weken geleden, op 6 juli, gaf Rita Reys haar laatste optreden in de North Sea Jazz Club. Dat was een overwinning voor haar; na vier maanden revalideren van een heupoperatie. De jazzvocaliste, inmiddels 88 jaar, had zin in weer een concert en had, als altijd bij haar thuis, speciaal met haar kwartet nieuw repertoire ingestudeerd, met onder andere ‘Speak Low’ en ‘Just in Time’. Reys kreeg een minutenlange staande ovatie.

Afgelopen donderdag werd Rita Reys plots getroffen door een hersenbloeding. Ze is niet meer bij bewustzijn geweest. Gisternacht overleed ze in haar woonplaats Breukelen. „Ik houd mijn hart vast dat ik het straks niet meer kan”, zei ze vorig jaar in een interview met NRC Handelsblad in het boerenhuisje aan de Vecht dat ze net had betrokken. Bezeten was de zangeres van haar vak. Zolang haar stem nog goed klonk, en dan bedoelde ze „echt góéd zonder breken of piepen”, bleef ze aan het werk. Als ze niet meer kon zingen, hoopte ze dat ze dan niet lang meer zou leven.

Echter, van slijtage on stage was bij de in 1924 te Rotterdam geboren Rita Reys, sinds 1940 professioneel actief als jazz-zangeres, weinig te merken. Haar hese, licht geaffecteerde stem was door de soepele frasering nog steeds aangenaam om te horen. Haar gevoel voor timing bleef onveranderlijk sterk en ze bewoog zich elk concert weer anders door de maten. Opvallend was ook hoe Reys een kordaat optredende, eigengereide leading lady bleef. In haar band duldde ze geen egotripperij, en ze pakte de bandleden aan als ‘huiswerk’ werd afgeraffeld.

Rita Reys werd met klasse oud, en wist haar jeugdige uitstraling en scherpe geest te behouden. Er werd haar constant een kroon op het hoofd gezet, merkte ze droogjes op. In 1953 had ze haar eerste plaatopnames in Zweden. Haar vertolking van ‘My Funny Valentine’ op de LP Jazz Behind The Dikes was haar doorbraak.

Haar erenaam, ‘Europe’s First Lady Of Jazz’, kreeg ze al in 1960, toen ze met Trio Pim Jacobs op het internationale jazzfestival van Juan-les-Pins won. In New York namen ze een elpee op met Art Blakey & The Jazzmessengers: The Cool Voice of Rita Reys.

Twee keer trouwde ze een muzikant. De eerste keer met drummer Wessel Ilcken, met wie ze haar eerste successen beleefde, veelal in het buitenland, met de orkesten van Ted Powder en Piet van Dijk. Samen speelden ze in het Rita Reys Sextet. In 1957 werd Reys weduwe met een peuter. In pianist Pim Jacobs vond ze zowel een nieuwe liefde als een muzikaal metgezel. A Marriage in Modern Jazz, heette hun elpee. Een jazzkoppel bekend door televisie.

Reys was een voorbeeld voor generaties na haar. De muziek gaf een injectie, maakte jong. Reys stond bij concerten te dansen op het podium en gaf zich altijd helemaal. Vorig jaar stond ze voor de twintigste keer op North Sea Jazz Festival. De wapenfeiten van de afgelopen tien jaar: haar tachtigste verjaardag in 2004 vierde ze met de cd Beautiful Love - A Tribute to Pim Jacobs en de autobiografie Rita Reys, Lady Jazz. Ze kreeg de Edison Oeuvreprijs 2006, de cd Live at Carré verscheen in 2007. In 2011 werd ze Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw.