Van crypto-moslimbroeder tot de nieuwe Gamel Abdel Nasser

Egyptes couppleger, generaal Sisi, wordt nu gepresenteerd als een volksheld. Terug naar Nasser, de coup van 1952.

President Nasser met een jongetje van wie wordt beweerd dat het Sisi is, de huidige sterke man.

Is generaal Abdul Fattah al-Sisi de nieuwe Nasser? Op het Tahrirplein in Kairo worden posters verkocht waarop beide Egyptische militaire leiders, allebei coupplegers, staan afgebeeld. Maar als Sisi inderdaad een reïncarnatie van Nasser is, is Egypte wel heel ver van het pad naar democratie afgedwaald.

Kolonel Gamel Abdel Nasser was een van de drijvende krachten achter de revolutie van 1952 die een einde maakte aan de Egyptische monarchie. De charismatische Nasser, die in 1956 president werd, was en bleef tot zijn dood in 1970 een volksheld omdat hij opstond tegen het dominante Westen en, met name onder de armen, wegens zijn socialistische moderniseringspolitiek. Nasser pakte ook de fundamentalistische Moslimbroederschap aan, wat nu, na het korte, rampzalige bewind van de gekozen president Mohammed Morsi, bij grote groepen Egyptenaren weer een aanbeveling is.

Sisi volksheld. Veel Egyptenaren herinneren zich Nassers tijd als een zeldzame periode van nationale waardigheid, of hebben op school geleerd zo te denken. Maar vergeten is, en niet geleerd, hoe autoritair zijn bewind was, en de grove mensenrechtenschendingen die hij liet begaan. Tienduizenden Egyptenaren, vooral moslimbroeders en communisten gingen de gevangenis in; velen van hen kwamen er niet meer uit.

Een foto van een jongetje dat voor Nasser salueert , racet de laatste dagen door de sociale media met de toevoeging dat het jongetje de kleine Sisi is – waar of niet waar, doet er niet toe. In de staatsmedia wordt Nassers nationalisatie van het Suezkanaal, dat in Brits-Franse handen was, vergeleken met de manier waarop Sisi het hoofd bood aan Amerikaanse druk om Morsi aan de macht te houden – waarvan overigens geen bewijs is.

De nieuwe Nasser of niet, met portretten in de straten en lofprijzingen in de media wordt legerleider, minister van Defensie en vicepremier Sisi omhooggestoken als de redder van het vaderland. De „,Stem van de Natie”, wordt hij genoemd.

Opmerkelijk is dat hij bij zijn benoeming als commandant van de strijdkrachten door president Morsi, bijna een jaar geleden, nog werd gewantrouwd als een crypto-moslimbroeder. „Hun man in SCAF”, werd hij genoemd, de junta die tot Morsi’s aantreden Egypte bestuurde. Hij was immers Morsi’s keuze als opvolger van de bejaarde veldmaarschalk Tantawi, die werd gezien als vertegenwoordiger van het oude regime. Maar bovendien kende zijn omgeving hem als een zeer vrome moslim – en droeg zijn vrouw niet de niqaab, de gezichtssluier? Hetgeen overigens ook niet is bevestigd.

Maar Egyptische bronnen werpen tegen dat hij onder het regime van de in 2011 afgezette president Hosni Mubarak nooit zo hoog in het leger kon zijn opgeklommen als hij werkelijk een moslimbroeder was. Hij is een echte legerman, uit de cultuur van het leger, en het leger is steeds een bolwerk geweest tegen de Broederschap.

Sisi (58) diende onder andere als militair attaché in Saoedi-Arabië, studeerde in de jaren negentig in Groot-Brittannië en bracht in 2006 een jaar door aan een militaire academie in de Verenigde Staten. Hij was commandant van de noordelijke militaire zone, tot de val van Mubarak, toen hij werd benoemd als chef van de militaire inlichtingendienst. Hij was het jongste lid van Tantawi’s junta.

In het voorjaar van 2011 werd hij nog verguisd door de publieke opinie toen hij de gedwongen maagdelijkheidstesten van vrouwelijke arrestanten verdedigde. Hij verklaarde toen dat de testen werden gedaan „om de vrouwen te beschermen tegen verkrachting en soldaten en officieren tegen beschuldigingen van verkrachting”. Een paar maanden later kondigde hij tijdens een ontmoeting met Amnesty International aan dat de testen niet meer zouden worden gedaan.

Na anderhalf jaar militair bewind waren veel Egyptenaren vorig jaar opgelucht dat het leger zich weer op zijn militaire taken (en zijn grote economische belangen) ging concentreren. Een jaar later waren miljoenen Egyptenaren weer dolblij met Sisi’s coup.

Hij pakt het handiger aan dan Tantawi na Mubaraks val: niet het leger zelf leidt nu de natie, er is een civiele president benoemd. Maar de overvloed aan portretten van generaal Sisi onderstreept wie de werkelijke macht heeft.

De vraag is hoe snel de Egyptenaren weer op generaal Sisi uitgekeken zijn.