Tiental doden: schoollunch India ter discussie

Nu er kinderen in India sterven door hun gratis schoollunch, rijst de vraag of de lunch niet moet worden afgeschaft. Niet doen, zeggen de experts.

Schoollunch in Patna in Bihar, de deelstaat in het noordoosten van India waar vorige week 21 kinderen na de middagmaaltijd stierven. Foto AP

NEW DELHI. - Vrijdag werd een dode kikker in een pan schoolrijst gevonden. Vier kinderen waren na het eten ervan afgevoerd. Eerder zat er ergens een dode hagedis in het schoolvoedsel: 15 kinderen werden ziek.

Na de dood vorige week van 23 jonge kinderen in de arme deelstaat Bihar, die een gratis schoolmaaltijd kregen voorgezet vol fosforhoudende insecticide, staan Indiase media bol van dit soort incidenten rond de gratis schoollunches. En driehonderdduizend leraren weigeren sinds vorige week aan het programma mee te werken. Er gaan stemmen op om de lunch maar af te schaffen. Niet doen, waarschuwen experts.

Het middagmaalprogramma wordt ‘de grootste bestrijding van honger ter wereld’ genoemd. Dagelijks voorziet het 120 miljoen kinderen op Indiase overheidsscholen van gratis calorie- en eiwitrijk voedsel. Het is succesvol, zeggen onderzoekers. Voor de huidige problemen zijn wel oplossingen te vinden.

Jean Drèze, vermaard sociaal econoom van Belgische komaf, inmiddels Indiër en adviseur van de regering, benadrukt dat het programma de laatste jaren aanzienlijk verbeterd is. „In veel staten krijgen kinderen nu dagelijks fruit. En ook eieren – voor de eiwitten die ze in hun vegetarische voeding missen. De tragedie in Bihar moet juist een aansporing zijn voor verbetering”.

Farzana Afridi, docent aan het Indiase Statistische Instituut in New Delhi, stelde na onderzoek vast dat kinderen in deelstaat Madhya Pradesh die gratis schoolmaaltijden kregen aanzienlijk gezonder waren dan kinderen die eens per maand een voorraad rijst en tarwe meekregen. Bovendien steeg het schoolbezoek aanzienlijk. „Er is nu een discussie over het vervangen van de dagelijkse maaltijden door maandelijkse graan- en rijstrantsoenen. Niet doen. De lunches zijn veel beter.”

Abhijeet Sing, onderzoeker op de afdeling Internationale Ontwikkeling van de Universiteit van Oxford, onderzocht het programma in de noordelijke deelstaat Andra Pradesh, die in 2002 werd getroffen door een ernstige droogte waardoor jonge kinderen ondervoed raakten. Drie jaar later begonnen ze met de lagere school waar ze gratis voedsel kregen. „De kinderen kwamen de gevolgen van hun ondervoeding volledig te boven. Het programma fungeert ook als vangnet na een misoogst.”

Bovendien, zo benadrukken Drèze en Singh, eten nu dagelijks kinderen uit verschillende kasten met elkaar. Toen het programma op last van India’s Hoge Raad vanaf 2002 over heel India werd uitgerold, was daar veel commotie over. Veel koks zijn dalits: ‘onaanraakbaren’, wiens voedsel iemand uit een hogere kaste niet behoort te eten. „Tegenwoordig hoor je daar nauwelijks klachten meer over”, zegt Singh.

Maar er gaat inderdaad veel mis. Basisingrediënten worden soms niet op tijd aangevoerd of zijn van inferieure kwaliteit.

De dood van de 23 kinderen werd veroorzaakt door verontreiniging van de bakolie met insecticide. De flessen zouden naast elkaar zijn bewaard. Het toont hoe belangrijk het is dat plattelandsscholen veilige opslagruimte hebben en goed uitgeruste keukens met getrainde koks. Maar daarvoor hebben de meeste schooltjes geen geld.

Daar is iets aan te doen, meent Farzana Afridi. Het lunchprogramma is het vlaggenschip onder de programma’s waarmee het economisch nog altijd groeiende India zijn armoede en ondervoeding bestrijdt. Een ander programma is NREGA (de National Rural Employment Guarantee Act), dat boeren 100 dagen per jaar betaald laat werken aan publieke voorzieningen: het grootste werkverschaffingsprogramma ter wereld.

Als we die twee nu eens koppelen, zegt Afridi. „Boeren kunnen met NREGA-geld opslagruimtes en keukens bouwen voor plattelandsschooltjes. Uit dezelfde pot kunnen salarissen en opleidingen worden betaald voor schoolkoks.”

Maar de corruptie dan? De media melden gevallen waarbij schoolhoofden en dorpsleiders voedselvoorraden doorverkopen en subsidiegeld voor de bereiding stelen. „Vorm comités van ouders die het schoolgeld beheren en maak het bekend als iemand fraudeert. Shaming werkt beter dan een jarenlange rechtsgang.” Dat gebeurt al. In de deelstaten Karnataka en Andra Pradesh kregen ouders zeggenschap over het programma: de kwaliteit van de lunches steeg en de corruptie werd gereduceerd.

„Het programma is goed, de uitvoering kan veel beter”, zegt Afridi. “En we weten hoe. De dood van de kinderen in Bihar is afschuwelijk, maar nu is er eindelijk de politieke wil om te zorgen dat dit nooit meer gebeurt.”