‘Psychopathische neigingen? Nee, jij wel dan?’

De komende zes weken recenseert Hans Beerekamp op deze plek het tv-programma Zomergasten. De eerste uitzending liep nog niet helemaal op rolletjes omdat nieuwe presentator Wilfried de Jong beleefd bleef en gast Hans Teeuwen zich verveelde.

Het Zuid-Afrikaanse duo Die Antwoord maakt surrealistische muziek, ondersteund door clips die samen met kunstenaars tot stand komen. Zo maakte fotograaf Roger Ballen in zwart-wit I Fink U Freeky (2012), gedraaid door de Nederlandse cameraman Melle van Essen. Ook werkten ze met de Amerikaanse regisseur Harmony Korine, uit wiens speelfilm Trash Humpers (2009) Teeuwen eveneens een fragment uitkoos: tieners met bejaardenmaskers bedrijven de liefde met gevulde vuilniszakken. Zowel Die Antwoord als Korine maakt fascinerende kunst die verveling, agressie en iets apocalyptisch suggereert.

Er leek weinig mis te kunnen gaan in het 26ste seizoen van Zomergasten. Er was geen ophef over de nieuwe presentator: Wilfried de Jong, een van de meest ervaren en hoogst gewaardeerde interviewers op televisie. De VPRO was afgestapt van het hypen van de onthulling van de naam van presentator en gasten als media-evenement op zich en liet die terloops lekken in een ‘contactadvertentie’. Het leek wel of De Jong al zijn leven lang Zomergasten had gedaan en de traditie van kankeren op de nieuwe gastheer of -vrouw ook nooit bestaan had.

Toch ging het gisteren met eerste gast Hans Teeuwen minder soepel dan verwacht. Beiden begonnen zenuwachtiger dan we ze meestal zien en in de loop van de drie uur en twee minuten kwamen ze niet erg nader tot elkaar, Teeuwen ging zich zichtbaar vervelen, zijn stoel op twee poten laten wippen en zelfs tot twee keer toe een sigaret opsteken, wat je zelden meer ziet op tv. De laatste roker die ik me kan herinneren was schrijver Özcan Akyol, ook bij Wilfried de Jong in zijn interviewprogramma 24 uur met...

Wat ging er mis? De kwaliteiten van De Jong als interviewer hebben te maken met geduld, bescheidenheid, de gesprekspartner tot zijn recht laten komen. Maar dat zijn juist zaken waar de altijd naar wrijving en opwinding zoekende Teeuwen niet erg op gedijt. Bovendien leken de culturen van beide als cabaretier begonnen mannen slecht op elkaar aan te sluiten. Ironie en cynisme zijn niet De Jongs sterkste kanten, terwijl Teeuwen weer niets begrijpt van de behoefte om naar diepere lagen te graven.

Toen Teeuwen moordenaar Charles Manson een psychopaat noemde, bijna aan het eind van het programma, kreeg hij de vraag of hij ook wel eens psychopathische neigingen had ervaren. De wedervraag van Teeuwen: „Nee, jij? Ik ben een kwispelende golden retriever.” En nee, hij begaf zich liever niet in de gevarenzone.

Kennelijk was na twee en een half uur nog niet duidelijk geworden dat Teeuwen een rationalist is, een control freak die een hekel heeft aan het primaat van gevoelens, zoals dat bijvoorbeeld op televisie pleegt te gelden.

Teeuwen prijst zijn held Frank Sinatra omdat zijn stem nooit sentimenteel is, zelfs niet in ballads. Sinatra vindt de tekst belangrijker dan het gevoel. Die weerzin tegen irrationaliteit is ook de achtergrond van Teeuwens afkeer van goede doelen en offers, zoals in de jaarlijkse inzamelingsactie Serious Request van 3FM. Of in het behandelen door ‘verschillige’ mensen van allochtonen als „huisdiertjes”.

Religie past ook slecht in deze manier van denken, zoals Christopher Hitchens in twee fragmenten eloquent illustreerde, en de boze moslimhater Pat Condell met minder argumenten in een filippica goot. Die voorkeur van Teeuwen was niet zo rationeel, maar wellicht begrijpelijk als je vriend door een jihadist wordt doodgestoken. Ook daar had De Jong scherper kunnen en moeten doorvragen. Nu ontspoorde het islamdebat tussen elkaar uitscheldende tegenstanders op Twitter vervolgens weer als vanouds.

Als De Jong het programma terugkijkt, zal hij het zelf ook zien. Het is gebrek aan affiniteit met het genieten van de leegte in een wereld zonder God, met de abstracties van komieken als Buster Keaton en Andy Kaufman, Maar volgende week gaat het vast al veel beter.