Paus in de aanval

Dat het aantreden van paus Franciscus, dit voorjaar, een breuk betekende met zijn voorganger, heeft de nieuwe paus afgelopen dagen in Brazilië duidelijk gedemonstreerd. Allereerst is er het opvallende stijlverschil. Was Benedictus afstandelijk en ernstig, Franciscus trad de Brazilianen informeel, open en met opgewekte hartelijkheid tegemoet. Gezien de enorme opkomst bij de mis die hij gisteren op de Copacabana opdroeg, viel dat in goede aarde.

Inhoudelijk draagt deze paus met verve zijn centrale boodschap uit: de kerk moet zich vooral bekommeren om de armen, de verdrukten en marginalen in de samenleving. Zelf gaf hij het goede voorbeeld door in Rio een van de arme en gewelddadige wijken te bezoeken en te spreken met gevangenen, drugsverslaafden en zelfs de in Nederland voor drugshandel veroordeelde president Bouterse van Suriname.

Opmerkelijk was ook dat de paus jongeren tot activisme opriep. „Ik wil dat er stampij is in de bisdommen.” Hij spoorde katholieken aan geen genoegen te nemen met de status quo – ook niet die in de kerk – en zich te mengen in sociale en politieke vraagstukken. Bisschoppen moeten zich meer op de gelovigen richten en minder bezig zijn met hun eigen positie.

Voor de verkalkte en door schandalen en leegloop verzwakte katholieke kerk is dat een duidelijke aansporing om uit het defensief te komen. Het is begrijpelijk dat katholieken die het de afgelopen tijd moeilijk hadden met hun kerk, van deze veelbelovende 76-jarige hoge verwachtingen hebben.

Op verschillende fronten heeft Franciscus de aanval ingezet. In Europa deed hij dat door op het Italiaanse eilandje Lampedusa solidariteit te vragen met de duizenden migranten die daar jaarlijks aanspoelen. Tegelijk hekelde hij het Europese immigratiebeleid.

In Brazilië deed hij een beroep op de rijken zich meer om hun medemens te bekommeren en waarschuwde hij voor de sterke groei van de protestantse kerken. In het Vaticaan is hij begonnen de financiële zaken op orde te brengen en een soberder stijl in te voeren. Zijn keuze voor lijnvluchten, goedkopere auto’s en een simpel appartement is vooral symbolisch, maar daarom niet minder belangrijk.

Hoeveel er ook verandert onder deze paus, op belangrijke punten blijft hij even conservatief als zijn voorgangers. Net nu Latijns-Amerikaanse leiders het hardnekkige geweld van de ‘oorlog tegen drugs’ willen bestrijden door een gedeeltelijke legalisering van sommige drugs, sprak de paus zich hier in Brazilië hard tegen uit. Niets wijst er verder op dat hij iets wil veranderen aan de strenge afwijzing van homoseksualiteit en het gebruik van condooms. Daarvoor zullen zijn gelovigen eerst nog flink stampij moeten maken.