De machinist als zondebok komt goed uit

Politici zouden de ramp willen wijten aan één menselijke fout Dit om gebreken aan veiligheidssystemen of spoor te verhullen

Hoewel Nederland met gevechtstroepen uitrukt, is Mali géén vechtmissie, benadrukten de ministers. Foto AFP

Correspondent Spanje

Toen Francisco Garzón zaterdagmiddag geboeid en onder politiebewaking zijn ziekenhuiskamer verliet, wachtten enkele nabestaanden van het Spaanse treinongeluk hem op de gang op. Een vrouw kon zich niet inhouden toen ze de machinist zag. „Hond. Ik hoop dat je brandt in de hel, vuile klootzak”, beet ze hem volgens de lokale krant El Correo Gallego huilend toe. Garzón, zijn ogen verborgen achter een zonnebril, zweeg.

De machinist van de trein die woensdag in de noordwestelijke regio Galicië verongelukte, is ook door justitie inmiddels aangemerkt als hoofdverdachte. Hij wordt officieel beschuldigd van ‘dood door onachtzaamheid’ van 79 personen, omdat hij met veel te hoge snelheid een scherpe bocht inreed. Gisteren werd hij voorgeleid en na een verhoor van twee uur door de rechter op vrije voeten gesteld. Hij blijft wel verdachte en mag voorlopig geen trein besturen.

Maar niet voor iedereen is Garzón de hoofddader. Althans: in ieder geval niet de enige. Een deel van de Spanjaarden vindt dat hij wel heel makkelijk tot zondebok wordt gemaakt. Politici en betrokken autoriteiten zouden zijn rol uitvergroten om hun eigen falen te verbloemen. Ze zouden de ramp willen wijten aan één menselijke fout (‘roekeloos rijgedrag’) om gebreken aan de veiligheidssystemen of het spoor te verhullen. Om de politiek verantwoordelijken vrijuit te laten gaan en de miljardenbelangen van Spanjes hsl-industrie te beschermen.

Op internet was een petitie voor Garzón gisteravond ruim 50.000 keer ondertekend. Ook zijn directe collega’s en de machinistenvakbond nemen het voor hem op. Verschillende actiegroepen roepen via internet op de politiek verantwoordelijken niet uit het oog te verliezen.

Na aanvankelijke terughoudendheid wezen regering, staatsspoorbedrijf Renfe en railbeheerder Adif dit weekend steeds duidelijker in Garzóns richting. Een minister sprak van „rationele aanwijzingen” tegen de machinist, de Adif-topman stelde dat Garzón ruim voor de rampbocht had moet beginnen met afremmen. Ook regeringsgezinde kranten als ABC en La Razón zetten Garzón neer als hoofddader.

Het voedt het idee dat een doofpotoperatie in gang is gezet. Dat zou niet voor het eerst zijn. Galiciërs herinneren zich de milieuramp met de olietanker Prestige, die in 2002 voor hun kust in tweeën brak. Het proces hierover wordt op dit moment nog gevoerd, maar zonder dat daarbij politici terechtstaan. Ondanks hun overduidelijke fouten bij de rampbestrijding.

Ook een ongeluk met de metro van Valencia wordt afgestoft. In 2006 kwamen 43 mensen om toen een metro met 81 km/u de bocht inging waar 40 de limiet is en ontspoorde. Autoriteiten weten dit aan een fout van de bestuurder, maar critici wezen op het verouderde veiligheidssysteem en de bocht, die bekendstond als gevaarlijk. De machinist overleed; verder vertoont het ongeluk sterke overeenkomsten met dat van woensdag.

Onderzoek van justitie en een parlementscommissie liep destijds op niets uit. Pas nadat journalisten dit voorjaar onthulden dat het Valenciaanse metrobedrijf informatie achterhield, besloot het OM het onderzoek te heropenen.

Rond de treinramp in Santiago spelen naast politieke ook grote economische belangen. De verongelukte trein reed een traject dat deels is bedoeld voor de AVE, de Spaanse versie van de hogesnelheidslijn (hsl). Spanje legde de afgelopen twintig jaar het uitgebreidste hsl-netwerk van Europa aan. Dit heeft een invloedrijke industrie met 18.000 opgeleverd.

In de bedrijfstak ging vorig jaar 4,8 miljard euro om, waarvan 60 procent in het buitenland werd verdiend. Spaanse bedrijven zijn betrokken bij de aanleg van hsl-netwerken in Saoedi-Arabië en Kazachstan en zijn in de race voor miljardencontracten in Brazilië, de VS en Rusland. De hsl-bouw is een zeldzaam lichtpuntje in deze crisistijd. Het ongeluk in Santiago kan duur uitpakken.

Staatsspoorbedrijf Renfe benadrukt dat het ongeluk niet plaatsvond met de AVE. Formeel klopt dat: het ging om de semihogesnelheidstrein Alvia, die – weliswaar net komend van een stuk AVE-spoor – op regulier spoor reed. Voor Renfe is dit cruciaal. Het staatsbedrijf biedt mee om de hsl tussen Rio de Janeiro en São Paulo te bouwen. De Brazilianen sluiten echter bedrijven uit die de afgelopen vijf jaar een ongeluk hadden op een hsl-netwerk.

De regiopresident van Galicië, een partijgenoot van premier Rajoy, suggereerde dit weekend daarom een complot van concurrerende bedrijven. „Spanje is in hsl en in de veiligheid van hsl een van de beste landen ter wereld. Maar andere landen kan dit feit mogelijk niet bevallen.”