Het lange leven van een kleine fout in de krant

Hoe lang gaat een fout mee? Bijna tien jaar later duikt een vergissing nog hardnekkig op Te lang voor regisseur Albert ter Heerdt, in elk geval. Al jaren ziet hij in filmaankondigingen in NRC Handelsblad niet zichzelf als scenarioschrijver vermeld van de speelfilm Shouf Shouf Habibi (2004), maar de hoofdrolspeler, Mimoun Oaïssa. Dat gebeurde al

Hoe lang gaat een fout mee?

Bijna tien jaar later duikt een vergissing nog hardnekkig op

Te lang voor regisseur Albert ter Heerdt, in elk geval. Al jaren ziet hij in filmaankondigingen in NRC Handelsblad niet zichzelf als scenarioschrijver vermeld van de speelfilm Shouf Shouf Habibi (2004), maar de hoofdrolspeler, Mimoun Oaïssa.

Dat gebeurde al in een aankondiging kort na de première in 2004: „Mimoun Oaïssa beschikt als scenarioschrijver over een goed gevoel voor dialogen en in de rol van Ap over een goed gevoel voor timing” (Shouf Shouf Habibi, 31 januari 2004).

Precies hetzelfde zinnetje verschijnt jaren later op de tv-pagina’s: in 2007, opnieuw in 2008. En ook afgelopen maandag, toen de film weer op tv kwam. Mimoun Oaïssa beschikt als scenarist nog steeds over een goed gevoel voor dialogen.

Dit keer schreef Ter Heerdt mij, tikje perplex. Hij had er al vaker contact over gehad met de redactie, en er was zelfs een correctie verschenen, in 2008 („Regisseur Albert ter Heerdt schreef het scenario, Mimoun Oaïssa is de hoofdrolspeler”).

Hoe kan zo’n fout dan toch telkens terugkeren?

Het gewraakte zinnetje komt uit de recensie van de film door Bas Blokker (Meer dan lachen om Marokko, 28 januari 2004). Ter Heerdt neemt dat Blokker niet kwalijk, want iedereen maakt wel eens een foutje. En Oaïssa leverde ook wel degelijk een bijdrage, in de aftiteling staat ook: “scenario: Albert ter Heerdt (met medewerking van Mimoun Oaïssa)”.

Dat laatste, legt Ter Heerdt uit, was vooral ,,om aan te geven dat ik een aantal typisch Marokkaanse zaken niet uit mijn duim heb gezogen”. Maar de dialogen, personages en verhaallijnen zijn van Ter Heerdt. De Gouden Kalf-nominatie voor het script, in 2004, was dan ook voor hem, niet voor hen beiden.

Alleen, de fout werd niet meteen rechtgezet. En dat had gevolgen.

Want de redactie haalt voor filmaankondigingen een kort citaat uit de recensie in het archief. Vervolgens wordt dat citaat hergebruikt. En zo werd dus ook de onjuistheid keer op keer gekopieerd.

Maar er staat toch ook een correctie in dat archief? Ja, maar als een los stukje. Vind het dan maar eens.

Gelukkig deed de krant het ook geregeld goed. In andere, langere artikelen over de film wordt Oaïssa de „initiatiefnemer” van de film genoemd, of staat dat hij „het idee leverde”, of dat hij „aan de wieg” ervan stond. En ook Mimoun Oaïssa zelf was correct: in zijn Hollands Dagboek noemde hij Ter Heerdt de „regisseur/scenarist van de film”.

De enige solide oplossing: alsnog in het archief een correctie hechten aan de recensie en aan alle stukjes waarin die ene zin is geciteerd.

Helaas is dat geen staande praktijk, vertelt de documentalist van de krant. Correcties uit de rubriek Correcties & Aanvullingen werden lang gehecht aan de bewuste artikelen in het archief. Logisch, want dan zie je meteen dat een stuk gecorrigeerd is. Dat werd handmatig gedaan. Maar door allerlei andere klussen gebeurt het niet meer consequent, en komen veel correcties nu ‘los’ in het archief.

Dat kan dus misgaan, en de krant zou het beter wel weer consequent kunnen doen. Het voorkomt herhaling van fouten, en het hoort ook zo; corrigeren doe je niet voor niets.

Een correctie die wél opviel.

Van het eerste Zomeravondgesprek op zaterdag, met schrijfster Marion Pauw en psychiater Andries Korebrits was een verkeerde versie afgedrukt, meldde de redactie onder het tweede gesprek, afgelopen zaterdag. De krant plaatste de goede versie van het eerste gesprek alsnog, op de site (zoek zelf de verschillen).

Hoe kon dat gebeuren?

Artikelen worden op de computer opgemaakt in zogeheten ‘vormen’. Voor dit artikel had een opmaakredacteur (of: vormgever) bij nader inzien een nieuwe vorm gemaakt en de tekst van het artikel daarin gekopieerd – zonder de oude vorm weg te gooien. Maar de auteurs, Carola Houtekamer en Jannetje Koelewijn, wisten van niks en werkten nietsvermoedend verder in de oude vorm. Ze maakten het stuk daarin persklaar, met op- en aanmerkingen van Pauw en Korebrits. En jawel: op vrijdag werd de nieuwe vorm, met de oude tekst, naar de drukkerij gestuurd.

Tot schrik van de auteurs en hun gesprekspartners, die allerlei kleine aanpassingen niet in de tekst terugzagen toen de krant op de mat viel.

Het ging vooral om details (een verkeerde leeftijd, het juiste aantal Facebookvrienden), maar niet alleen. Zo had Pauw bezwaar gemaakt tegen de observatie van de auteurs dat ze „niet luisterde”, want ze had wel geluisterd, al leek het misschien niet zo – en dat ging eruit. Ook een passage waarin de psychiater vertelde over de sessies bij zijn eigen therapeut werd aangepast; onder meer het honorarium dat hij daarvoor betaalt, verdween uit het artikel.

Slordig werk? Nou nee, het ging om de eerste, nog ongepolijste weergave van een gesprek van acht uur (in 4.614 woorden). En het is bij zo’n persoonlijk gesprek ook niet gek om die tekst voor publicatie voor te leggen en daar vergissingen uit te halen of die hier en daar, binnen de perken, aan te passen. Het is tenslotte geen interview met een politicus of bestuurder die publiekelijk verantwoording moet afleggen; deze twee deden de krant een lol door hun ziel en zaligheid bloot te leggen.

Maar de globale mededeling dat de verkeerde versie was geplaatst, riep wel de vraag op wat er dan was veranderd. Bovendien, de definitieve tekst staat nu wel op de site, maar de oude komt in het archief – daar blijft de psychiater dus „op bed” liggen in sessies bij zijn supervisor (in plaats dat hij „tegenover haar” zit), mét zijn honorarium, en lijkt Pauw nog steeds niet te luisteren.

Hoe voorkom je dan een Shoufje, een repeteerfout over tien jaar? Alleen door ook aan het artikel in het archief een correctie te hechten.

Bij de recensie, de filmstukjes en het interview worden die nu alsnog aangebracht. Maar de integriteit van het archief zou wat mij betreft in het algemeen een hogere prioriteit mogen hebben van de krant – als het moet met meer handen.

Reacties: ombudsman@nrc.nl