Door Vaticaan omarmde stamcelletjes blijken onvindbaar

M. Ratajczak. Foto U. Louisville

Piepklein en zeldzaam zijn ze, maar net zo flexibel als embryonale stamcellen. De zogeheten Very Small Embryo-Like stamcellen (VSELs) uit het beenmerg van volwassenen zouden de ideale reparatiecellen zijn. Maar bestaan ze wel? Stamcelbiologen onder leiding van Irving Weissman van Stanford University hebben geprobeerd ze te isoleren uit het beenmerg van muizen, maar het is hen niet gelukt (Stem Cell Reports, 24 juli).

In 2006 werden de Very Small Embryo-Like stamcellen voor het eerst beschreven door het team van de Poolse stamcelonderzoeker Mariusz Ratajczak verbonden aan de University of Louisville (in het tijdschrift Leukemia). Hij ontdekte de cellen in heel kleine hoeveelheden in het beenmerg en bloed van volwassen muizen. Anders dan de bekende volwassen stamcellen, zouden de VSEL pluripotent zijn: in staat alle mogelijk weefsels te regenereren. Die eigenschap hebben verder alleen embryonale stamcellen.

De vinding werd prompt omarmd door het Vaticaan en de anti-abortuslobby, die de weg vrij zagen voor een stamceltherapie zonder de ethische bezwaren van het gebruik van embryo’s. Het New Yorkse bedrijfje NeoStem verwierf het exclusieve recht op VSEL en is kortgeleden begonnen met een klinische test bij hartpatiënten in Polen. En een Amerikaanse klinische proef voor botregeneratie staat op stapel.

‘Onze bevindingen weerleggen duidelijk het hele onderzoek aan de basis in de muis’, zegt Weissman in een toelichting. Hij heeft met allerlei verschillende methodes niets kunnen terugvinden van zulke stamcellen. Waarschijnlijk hebben Rataczjak en andere VSEL-‘gelovigen’ restanten van cellen, losse celkernen, aangezien voor stamcellen, concludeert Weissman.

“Dit tegenonderzoek is echt goed gedaan”, zegt de Leidse stamcelbioloog Christine Mummery die het manuscript als editor bij Stem Cell Reports begeleidde. “Weissman heeft geprobeerd het in de grote bladen te krijgen, maar die vonden het moeilijk een negatief resultaat te publiceren. Wij vonden het echter wel belangrijk om dit te publiceren, want het onderzoek naar deze kleine stamcellen kost handenvol geld. En stamcelonderzoekers weten al jaren dat dit onzin is.”

Een Duits lab zocht eerder ook al vergeefs naar de kleine stamcellen in navelstrengbloed (PLOS ONE, april 2012), en nota bene een van de wetenschappers uit het Poolse onderzoeksconsortium rapporteerde dit jaar dat hij de stamcellen niet kon vinden (PLOS ONE, mei 2013).

Ondertussen sleepte Ratajczak 10,6 miljoen euro in de wacht van de Europese Unie voor het onderzoek naar zijn illustere stamcellen. NeoStem kreeg naar schatting 4,5 miljoen dolaar aan subsidie van het Amerikaanse ministerie van Defensie en de National Institutes of Health.

„Dure homeopathie”, noemt Mummery dit onderzoek . “Het kan schadelijk zijn voor het hele veld van de stamcelgeneeskunde.”