De geestelijk vader van het Groot Dictee

Journalist Han van Gessel (1941-2013) streed altijd voor het juiste woord.

Han van Gessel Foto de Volkskrant

Elke krantenredactie kent de natuurlijke spanning tussen verslaggevers en eindredactie. Bij de Volkskrant wilden verslaggevers in de jaren 80 de eindredactie nog wel eens aanduiden als „apen met scheermessen” – mensen die kostelijke kopij hersenloos inkortten.

Han van Gessel, die vorige week zondag overleed, was in die tijd eindredacteur bij de Volkskrant, maar er zullen weinig verslaggevers zijn geweest die hem een gebrek aan hersenen durfden te verwijten. Daar was de als classicus opgeleide journalist te zorgvuldig, te streng en domweg te goed voor. „Hij bracht intellectuele belangstelling mee naar de redactie”, zegt Volkskrant-hoofdredacteur Philippe Remarque. „Han was een onvermoeibaar strijder voor het juiste taalgebruik.”

Han van Gessel had met tweelingbroer Henk „een onverbrekelijke band”, zegt Henk. Toen de broers in de vijfde van het Amsterdamse Ignatiuscollege zaten, besloten ze elkaar maar eens niet te vertellen wat ze wilden studeren – anders zouden ze vast weer op hetzelfde uitkomen. Ze bleken het jaar erop allebei voor klassieke talen te hebben gekozen.

Henk ging het onderwijs in. Han eerst ook, maar in 1962 werd hij studentenmedewerker bij de Volkskrant en schreef hij over het studentenleven. Later werd hij onderwijsredacteur. „Hij heeft de onderwijsjournalistiek in die tijd naar een hoger plan getild”, zegt broer Henk.

Eind jaren 80 werd Van Gessel, samen met Adriaan de Boer, verantwoordelijk voor het eerste boekenkatern van de Volkskrant, dat toen nog Folio heette. Hij kon op die plek zijn intellectuele belangstelling – vooral voor non-fictie – met zijn kwaliteiten als eindredacteur verenigen. Hij gaf tekenaar Waldemar Post en columnisten als Kees Fens, Jan Blokker en Ed Schilders een vaste plek in de bijlage en verdeelde de te bespreken boeken onder zijn medewerkers vanuit een ijzeren kast en volgens een even ijzeren systeem.

Uit die jaren dateren twee succesvolle initiatieven. In 1992 kwam het Volkskrant Stijlboek uit, het eerste in zijn soort in Nederland. Het kwam voort, zegt zijn broer, uit Hans ergernis over de vele manieren waarop de naam van de vroegere Sovjet-leider Nikita Chroesjtsjov in de krant werd gespeld. Het boekje kwam op de markt en zou veertien jaar lang herdrukken beleven. NRC Handelsblad nam het idee later over.

Bekender nog is het Groot Dictee der Nederlandse taal – zij het dat meer mensen dat met Philip Freriks als presentator van de tv-uitzending zullen associëren dan met de bescheiden Han van Gessel, die het in 1990 voor de krant bedacht. Volgens Henk kwam het fameuze przewalskipaard in het dictee terecht toen Han de dieren zag lopen tijdens een wandeling met zijn kinderen. Voor zulke woorden had hij altijd een notitieblokje op zak.