AIVD luisterde ambassadeur af

De Iraanse ambassadeur in Nederland, Kazem Gharib Abadi, is vanaf eind 2010 maandenlang afgeluisterd door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD). De operatie werd opgezet om informatie te verzamelen over Nederlanders in Iran, zoals de Iraans-Nederlandse Zahra Bahrami. Dat bevestigen diverse betrokkenen in onder meer de inlichtingenwereld. Bahrami werd vastgehouden in Iran en in januari 2011 geëxecuteerd.

Voor het afluisteren door de AIVD is volgens de Nederlandse wet toestemming vereist van de minister van Binnenlandse Zaken. Dat was destijds CDA’er Piet Hein Donner. Onbekend is of hij die toestemming heeft gegeven. Omdat een ambassade buitenlands grondgebied is, kan de AIVD beredeneren dat de Nederlandse wetgeving niet van toepassing is.

Het afluisteren van een ambassadeur is volgens bronnen in de inlichtingenwereld „niet uniek”. Het gebeurt echter niet vaak, zeggen zij. Het kan de diplomatieke relaties met landen schaden en bovendien het imago van Nederland als gastheer van internationale instituties op het gebied van vrede en recht aantasten.

Door het plaatsen van afluisterapparatuur probeerde Nederland een inschatting te maken van de bedoelingen van het Iraanse regime. Dat lukte maar gedeeltelijk.

Toenmalig minister Uri Rosenthal (VVD) van Buitenlandse Zaken stond eind 2010 onder politieke druk om zich in te spannen voor Bahrami. Zij werd begin januari 2011 in Iran ter dood veroordeeld wegens drugsbezit. De Iraanse ambassadeur zei na het vonnis dat het proces nog niet afgerond was. Toch werd Bahrami niet veel later geëxecuteerd.

Uit informatie van de AIVD die Buitenlandse Zaken bereikte, bleek dat de Iraanse ambassadeur slecht op de hoogte was van de plannen van de Iraanse machthebbers. Daardoor bleef het gissen naar de werkelijke beweegredenen van het islamitische regime. De executie kwam zo voor Nederland totaal onverwacht. Direct nadat duidelijk was dat Bahrami was overleden, verbrak Nederland de diplomatieke banden met Iran en riep het de Nederlandse ambassadeur in Teheran terug.

Oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot (CDA), die namens de familie van Bahrami bij de Iraanse ambassadeur pleitte voor strafvermindering, is niet verrast door de afluisteroperatie. Bot: „Natuurlijk doet Nederland dat, zeker in een zaak die zo gevoelig ligt. Zij zullen omgekeerd ook niet schromen om hetzelfde bij ons te doen.”

Eind juni meldde het Duitse weekblad Der Spiegel op basis van documenten van klokkenluider Edward Snowden dat de Verenigde Staten EU-diplomaten in Washington en bij de Verenigde Naties bespioneren. Nederland steunde vervolgens een oproep van Europese instellingen om helderheid over die afluisterzaak.

De AIVD wil niet reageren. Een woordvoerder zegt: „De AIVD verstrekt nooit informatie over operationele aangelegenheden.” Ook het ministerie van Buitenlandse Zaken wil niet inhoudelijk op de zaak ingaan. De Iraanse ambassade zegt later met een reactie te zullen komen.