Zielloos bungelde Snowden aan z’n broekriem...

De zaak-Snowden heeft alle ingrediënten van een spionagethriller. Bekroond thrillerauteur Tomas Ross verzint een plot over dubbelspel en bedrog in de wereld van de veiligheidsdiensten.

Ik zou het boek beginnen in augustus 2013 als het lijk van Snowden in de transitzone van Sjeremetjevo wordt gevonden. Zelfmoord uit wanhoop.

Eén jaar eerder, augustus 2012. Op Langley, hoofdkwartier van de CIA, vergadert een bezorgde directie. De dienst heeft de afgelopen jaren een serie blunders gemaakt en heeft fors aan reputatie ingeboet. Irak, Jemen, Soedan, Afghanistan, zelfs Osama bin Laden hebben ze lange tijd niet kunnen vinden. Maar met name heeft de CIA het laten afweten op het Latijns- Amerikaanse continent. Nicaragua, Panama, Bolivia, Argentinië, Ecuador, Amerika’s achtertuin vormt een grotere bedreiging dan tijdens de Cuba-crisis in 1962. De grootste vijand is Hugo Chávez van Venezuela dat zich economisch onafhankelijk heeft gemaakt van de VS. Chávez is marxist en mateloos populair op het continent. De CIA heeft er niets tegen kunnen ondernemen, sterker, hun informatiebronnen zijn lamgelegd en opgedroogd.

In de Senaat en het Congres gaan steeds meer stemmen op om de CIA te beknotten ten gunste van de veel grotere NSA in Fort Meade, Maryland, waar sinds 9/11 miljarden worden geïnvesteerd in de modernste technieken. En de NSA beperkt zich al lang niet meer tot het eigen binnenlands territorium: het is in kleine kring bekend dat bevriende landen met het PRISM-internetprogramma illegaal en met toestemming van het Witte Huis worden afgeluisterd.

We should do something about it, gentlemen”, zegt de hoofddirecteur, oud-generaal David Petraeus. „And damned fast!”

Hij verzuimt erbij te zeggen dat hij een vete heeft met de baas van de NSA, Keith Alexander, bijgenaamd Keizer Alexander, net als hij een ex-generaal. Maar Alexander is vele malen machtiger, want hij is naast NSA-baas ook chef van de Central Security Service en opperbevelhebber van de US Cyber Command, het Amerikaanse internetleger. Petraeus heeft een buitenechtelijke verhouding met zijn biografe Paula Broadwell die Alexander voor hem heeft ingeruild. (Ook seks is vanzelfsprekend een vaststaand ingrediënt.)

What about WikiLeaks ?” , vraagt zijn adjunct. „What the hell do you mean?!”, snauwt Petraeus.

Twee maanden later al moet Petraeus het veld ruimen wanneer zijn verhouding met Broadwell bekend wordt na onderschepte e-mails (!), maar dan heeft Edward Snowden al succesvol gesolliciteerd bij Booz Allan Hamilton. Ondanks zijn jeugdige leeftijd (30) heeft hij de perfecte opleiding, sterker nog: hij heeft enkele jaren voor de CIA gewerkt, maar is daar teleurgesteld vertrokken omdat hij geen promotie maakte. Dat doet hij wél bij Booz Allan, en snel ook. Al drie maanden later, in februari 2013, werkt hij bij de NSA waar hij toegang heeft tot FYEO-informatie. For Your Eyes Only.

Op 20 mei stapt hij met de laptops ongehinderd in het vliegtuig naar Hongkong. Natuurlijk ongehinderd, want Edward Snowden werkt nog steeds voor de CIA! Zelf zou hij liever rechtstreeks naar Venezuela zijn gegaan, maar de Venezolanen wantrouwen Amerikaanse spionnen die zich aandienen als overlopers. En Snowden zou de verhoormethoden in ‘El Helicoide’, het hoofdkwartier van de geheime dienst DISIP, nooit doorstaan. Daarbij vergeleken is Guantánamo Bay kinderspel.

Dus eerst Hongkong. Maar wanneer hij dat asiel in Ecuador aanvraagt, blijkt de Venezolaanse president Maduro, die de overleden Chávez heeft opgevolgd, nog steeds wantrouwig, getuige zijn telefoontje aan de Ecuadoriaanse president : „Don’t trust señor Snowden too quick, Rafael!

Wachten dus, een maand lang. En Ecuador zwicht voor Amerikaanse druk. Maar Hongkong is niet veilig en de NSA weet dat hij daar zit. Dus regelt de CIA – Snowden heeft geen paspoort meer – de vlucht naar Moskou. Dat Ecuador geen asiel verleende, was verwacht. Geen punt, het gaat om Venezuela.

Op Langley, waar inmiddels John Brennan de nieuwe chef is, zijn ze tevreden: de NSA is in diskrediet gebracht. En de CIA heeft de taak om Snowden te vinden! Mooier kan het niet. Maar hoe krijgen ze Snowden alsnog naar Zuid-Amerika? Anders dan Petraeus heeft Brennan uitstekende contacten met Poetin. Churchill zei het al: je beste bondgenoot is je op één na ergste vijand. En de ergste is dus China. Rusland helpt Venezuela nog steeds met de ontwikkeling van kerncentrales en levert het land voor miljarden aan wapens, maar de vraag is hoe lang nog. Ook Poetin heeft informatie nodig. Zijn ambassadeur in Londen laat Julian Assange weten dat Rusland Snowden vertrouwt en hem asiel wil verlenen als Ecuador of Venezuela er niet op ingaan. En Assange krijgt ook te horen dat Snowden nog veel meer FYEO-documenten bezit.

In Venezuela vindt topoverleg plaats wanneer Snowden niet akkoord gaat met Poetins voorwaarde te stoppen met anti-Amerikaanse activiteiten. Die Poetin toch! Het staat, ook na Assange’s telefoontje, voor Maduro nu wel vast dat Snowden een idealistische klokkenluider is. En ook dat hij nog veel meer materiaal heeft. Toch aarzelt hij nog. Maduro besluit gebruik te maken van het al afgesproken bezoek aan Moskou door Morales. Als diens vliegtuig waarin Snowden mogelijk zou kunnen zitten niet door de Amerikanen wordt tegengehouden, zou het alsnog een valstrik kunnen zijn. Maar dat gebeurt wel: het vliegtuig wordt in Wenen aan de grond gehouden en doorzocht. En dus geeft Maduro groen licht aan Poetin. Twee maanden verstrijken waarin niets meer van Snowden wordt vernomen. Geen wonder, met de CIA is overeen gekomen dat Snowden in een privékliniek plastische chirurgie ondergaat die hem onherkenbaar zal moeten maken, niet alleen voor de NSA maar voor de geheime diensten van zowat de halve wereld.

Alleen Maduro weet wie de 30-jarige aantrekkelijke blondine is die ongehinderd met een diplomatiek paspoort en vier laptops begin september 2013 op het vliegveld van Caracas in een regeringslimousine stapt. Althans, hij denkt dat te weten als het lijk van Edward Snowden zielloos bungelend aan zijn broekriem in de transitzone van Sjeremetjevo wordt gevonden. Zelfmoord in wanhoop, logisch. Een knappe prestatie van de Russen, vindt ook Brennan, op de vrijgegeven foto’s lijkt de man ondanks zijn verwrongen en gezwollen gezicht sprekend op Snowden. Ook de NSA is tevreden.

De vraag is alleen waarom de echte Snowden ook na maanden nog geen informatie uit Caracas naar Langley stuurt. Het antwoord daarop kent alleen Poetin die in het Kremlin tevreden berichten van zijn blonde informante daar leest.

Edward Snowden is een spion. De vraag is alleen: voor wie?

Tomas Ross is thrillerauteur. Hij won driemaal De Gouden Strop, de prijs voor de beste Nederlandse thriller Als scenarioschrijver werkte hij mee aan series als Bernhard, Schavuit van Oranje, De Brug en de film 06/05 van Theo van Gogh.