Noodlottig piept de automutilerende machine

Deze zomer studeerden weer honderden kunstenaars af. Wie spingt eruit. Vandaag Thijs Rijkers van de HKU in Utrecht.

Rijkers’ zand-in-eigen-raderen-strooier

Het dringt langzaam door. Hier is een machine bezig een eind aan zijn bestaan te maken. Op zijn examenexpositie in Utrecht liet Thijs Rijkers daar een paar versies van zien. Het hartverscheurendst was een elektromotor die zelf vijf ijzerzagen aandrijft die zijn eigen behuizing gestadig doorzagen. Het knarst en piept en zal eindigen in een dode machine.

Veel subtieler, maar even tragisch, was een elektromotor die via een serie steeds tragere tandwieltjes een bakje met zand tergend langzaam kantelt. Korreltje voor korreltje stort hij steeds meer zand in zijn eigen raderwerk. Kijk het apparaat eens lekker druk bezig zijn, alsof het doel hem zelf niet aangaat.

En dan was er nog een elektromotor die een bijl op zijn eigen behuizing liet beuken.

„Ik wil empathie opwekken voor een machine zonder menselijke gelaatstrekken”, zegt Thijs Rijkers (25). „Daarom liet ik de eerste versie zichzelf stuk zagen.” Maar hij ontdekte dat veel mensen daar vooral om moesten glimlachen. „Met de versie met de bijl wilde ik een visueel krachtiger beeld opwekken.” Maar dat bleek weer te grof. Zo kwam hij op het verfijnde machientje met tandwieltjes dat zand in zichzelf strooit.

„Bij die laatste glimlacht niemand meer”, zegt Rijkers tevreden. Dat komt, legt hij uit, omdat je oog via de tandwieltjes stapje voor stapje naar het bakje met zand gaat. „Door het kijken ben je met gevoel bij de machine. Als je achter komt dat hij zichzelf vernietigt ben je al betrokken.” Hij vergelijkt de zaagmachine met iemand die zijn polsen doorsnijdt, en de zandmachine met een workaholic. „Zo iemand werkt hard en is goed bezig, maar vernietigt zichzelf langzaam.”

Naast de terminale machines liet Rijkers op de expositie nog iets zien dat techniek aan illusie koppelt. Hij monteerde een laser op een soort fietswiel met spiegeltjes die de straal dwingen rond te gaan.

Dit keer niet om zichzelf van achteren te vernietigen, maar om een lichtcirkel te kunnen maken. Lasers maken op een digitale manier hologrammen, en Rijkers wilde op een analoge en daardoor voor de kijker inzichtelijker manier een hologram maken. Door de constructie steeds sneller te laten draaien ontstaat een bol van licht.

De laser was dit voorjaar al op de grote meubelbeurs van Milaan te zien, waar mensen dachten dat hij het een tijdmachine was. „Een prachtig compliment.”

Rijkers studeerde in Utrecht af in de richting Productontwerpen, die volgens hem aan de HKU erg breed is: van industrieel ontwerpers met strakke producten tot en met autonome kunstenaars als hij.

„Ik heb in het verleden ook producten gemaakt, maar mijn fascinatie komt steeds weer terug bij de machine. Met mechanische overbrenging leven suggereren, is voor mij het toppunt techniek.”

Voor de toekomst gaat hij verder met het onderzoeken van „hoe mensen op kunstwerken reageren en wat ik daar mee kan doen. En natuurlijk blijf ik machines maken.”

Samen met een stel klasgenoten is hij op zoek naar atelierruimte. Een leraar heeft een vervolgstudie aan het Sandberg Instituut aangeraden. „Ik heb daar goeie verhalen over gehoord, maar ik ga dit jaar eerst voor mezelf werk maken en dan toelating doen.

Thijs Rijkers wil uiteindelijk van zijn kunst kunnen leven, „maar ik ga voorlopig twee of drie dagen in de week een baantje erbij doen om een vast inkomen en wat stabiliteit te hebben. En om een autootje kopen. Ik heb MBO Elektrotechniek gedaan en veel ervaring in de metaalwerkplaats. Het is nog steeds crisis, maar in mijn sector is altijd werk.”

Inl. www.thijsrijkers.nl