Lonely planet moet nu zelf een nieuw pad vinden

Lang behoorde de Lonely Planet tot dé bijbel voor verre reizen Nu moet het bedrijf personeel ontslaan Papieren reisgidsen raken uit, ook als ze gezaghebbend zijn

Ontsteltenis onder wereldreizigers en toeristen. Is het einde van backpackersbijbel Lonely Planet nabij, nu het bedrijf eenvijfde van het personeel ontslaat? Op internet wordt alvast de ene na de andere hommage geplaatst aan de reisgids die al decennia tot de standaarduitrusting van miljoenen toeristen behoort.

„Ontbijt met uitzicht op de Taj Mahal voor slechts twee dollar per nacht”, luidt een herinnering. „Zonder Lonely Planet waren we op onze huwelijksreis nooit bij het Yak Hotel in Lhasa gekomen.” Zelfs de meest vale en versleten Lonely Planet wordt na een verre reis als souvenir gekoesterd.

Dat Lonely Planet zeker tachtig van de vijfhonderd medewerkers moet ontslaan, is exemplarisch voor de malaise in de branche van papieren reisgidsen. Er worden steeds minder gidsen verkocht; concurrenten van Lonely Planet, zoals het Britse equivalent van de ANWB en het Amerikaanse Frommer’s, zijn helemaal gestopt met de publicaties. Maar ook de betrouwbare, praktische en gevat geschreven Lonely Planets ontkomen niet aan inzakkende verkoop.

Ten opzichte van het piekjaar 2005 daalde de verkoop van reisboeken in de VS en het Verenigd Koninkrijk met 40 procent, aldus marktonderzoeker Nielsen. In Nederland is het niet veel beter. In de eerste helft van dit jaar daalde de omzet van de reisboekenverkoop met 6,5 procent ten opzichte van de eerste helft van 2012, volgens de Stichting Marktonderzoek Boekenvak. Hoofdoorzaak is de opkomst van gratis onlinealternatieven. Websites als Tripadvisor nemen de plek in van gidsen. Apps, tablets en de smartphone zorgen ervoor dat veel mensen geen papieren gidsen en plattegronden meer willen.

Lonely Planet creëerde in 1996 een van de eerste reisfora, met inmiddels 600.000 gebruikers. Van de digitale reisgidsen werden er elf miljoen gedownload. Maar het is niet genoeg. „Uitgevers als Lonely Planet moeten hun verdienmodel veranderen en concurreren met onlinemerken. Dat is niet onmogelijk, maar het is moeilijk”, zegt reisboekenmarktonderzoeker Stephen Mesquita.

Sinds de oprichting in 1973 verkocht Lonely Planet ruim 110 miljoen gidsen, in negen talen (maar niet in het Nederlands). Lonely Planet is de schepping van het Engelse stel Tony en Maureen Wheeler. Ze wonen sinds de jaren 70 in Australië. Na hun reis van Europa naar Australië maakten ze hun eerste gids Across Asia on the Cheap. Door het almaar uitbreidende netwerk van medewerkers en de gedegen beschrijvingen groeide de invloed van de gids; zelfs over de verste verre uithoek geeft Lonely Planet informatie.

Het bedrijf brengt 500 reisgidsen uit waarin 195 landen worden besproken. De belofte om reizigers „van de gebaande paden” te leiden is echter steeds moeilijker waar te maken – naar veel idyllische en op papier verlaten plekjes staat inmiddels een file.

De Wheelers zijn niet meer de eigenaren van Lonely Planet. In 2007 verkochten ze 75 procent van het bedrijf aan BBC Worldwide, de commerciële tak van de Britse staatsomroep. In 2011 volgde de rest. Maar dit voorjaar deed BBC het van de hand omdat het alleen nog eigen producten wil verkopen. Met fors verlies: 80 miljoen pond (93,4 miljoen euro) van de koopprijs van 130 miljoen pond zag Worldwide niet terug. Nieuwe eigenaar is het Amerikaanse mediabedrijf NC2 Media dat zegt zich vooral bezig te houden met digitale content. Het bedrijf wil de reisgidsen „laten trouwen met het oneindige potentieel van technologie van deze eeuw”.

In die missie en in de ontslagen zien sceptici het teken dat het einde van de papieren, kwalitatief hoogstaande gids in zicht is. „De oude vertrouwende Lonely Planet zoals jullie die kennen, is (...) vermoord door onze nieuwe eigenaren”, twitterde Lonely Planet-auteur Greg Bloom, bekend van de Zuidoost-Azië-edities. Al zegt Lonely Planet dat van „grootschalige” ingrepen bij papieren reisgidsen geen sprake is en dat online en papier hand in hand zullen blijven gaan. Volgens Stephen Mesquita is het de vraag of dat slaagt. „Lonely Planet is een sterk merk en levert gezaghebbende content. Of de consument voor die kwaliteit wil blijven betalen, moet blijken.”