AIVD meldde ten onrechte twee keer onderzoek naar politici niet

Inlichtingendienst AIVD heeft tot tweemaal toe onderzoek gedaan naar een politicus en daarbij speciale bevoegdheden gebruikt, zoals het aftappen van hun telefoon of het binnendringen van hun woning, maar heeft hen daar achteraf ten onrechte niet van op de hoogte gesteld. Dat staat in een rapport (pdf) van de Commissie van Toezicht Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD).

Exterieur van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) in Zoetermeer. Foto ANP/ Lex van Lieshout

Inlichtingendienst AIVD heeft tot tweemaal toe onderzoek gedaan naar mensen betrokken bij een politieke partij en daarbij speciale bevoegdheden gebruikt, zoals het aftappen van hun telefoon of het binnendringen van hun woning, maar heeft hen daar achteraf ten onrechte niet van op de hoogte gesteld. Dat staat in een rapport (pdf) van de Commissie van Toezicht Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD).

Twee gevallen van onterecht afstel van melding

Het zou onder anderen gaan om een Nederlands persoon “gelieerd aan de Nederlandse afdeling van een buitenlandse politieke partij”. Deze persoon werd niet op de hoogte gesteld van het onderzoek. Volgens de AIVD had dat namelijk kunnen leiden tot ernstige schade aan de betrekkingen met het land in kwestie. Volgens de CTIVD is het notificatiebesluit niet adequaat gemotiveerd; het enkele feit dat de persoon de Nederlandse nationaliteit heeft, mag geen reden zijn voor afstel van het op de hoogte stellen.

Ook werd “een voormalig lid van een vertegenwoordigend orgaan van een politieke partij” gevolgd. Volgens de commissie bracht de AIVD deze persoon niet op de hoogte, omdat de dienst er dan impliciet voor uit moest komen dat ze politieke partijen aftapt. De toezichthouder ziet hierin geen goede reden:

“De Commissie is van oordeel dat het als bekend mag worden verondersteld dat de AIVD de bevoegdheid heeft om in het kader van de eigen taakuitvoering onderzoek te verrichten naar leden van politieke partijen. Dit kan onder omstandigheden gepaard gaan met het toepassen van bijzondere bevoegdheden.”

Verplichting mensen achteraf te informeren

De AIVD heeft de verplichting mensen achteraf te informeren als de dienst met een speciale bevoegdheid hun telefoon heeft afgetapt of hun huis is binnengedrongen. De AIVD moet vijf jaar na beëindiging onderzoeken of de onderzochte persoon op de hoogte is gesteld.

Er zijn volgens de CTIVD uitzonderingen, bijvoorbeeld als de bekendmaking buitenlandse relaties zou schaden of als die plicht een te duidelijke inkijk zou geven in de werkwijze van de dienst. Die uitzonderingen heeft de AIVD in deze gevallen onterecht gebruikt, oordeelt de toezichthouder.