Column

Wat is een erdschalle?

Taalkundige Wim Daniëls in NTR Academie.

De vervanging van Andries Knevel tijdens zijn vakantie door telkens een andere gastpresentator brengt niet aan het licht dat hij onmisbaar zou zijn voor Knevel & Van den Brink (EO), maar wel een ander euvel. Sommigen doen het minstens zo goed (Wouter Bos, wielerjournaliste Marijn de Vries), maar iedereen heeft last van het dichtgetimmerde draaiboek dat aan elke uitzending ten grondslag ligt. Maandag werd ex-wielrenner Michael Boogerd op het laatste moment afgezegd, omdat hij geen tijd had om te repeteren. De vragen liggen tevoren vast en er moet via de autocue steeds toegepraat worden naar bewegende beelden, de zogeheten ‘instarts’.

Bij Pauw & Witteman (VARA) gaat dat net zo. Pas als iemand weinig ervaring heeft met deze manier van werken, voel je hoe krampachtig de angst is dat we als kijker last zouden hebben van te veel praatjes zonder plaatjes. Het doodt de spontaniteit.

Maar ja, dat is de essentie van televisie, nietwaar: het moet gladjes verlopen en als we ergens beelden van hebben, moeten we die tot in den treure laten zien. Je komt hetzelfde probleem in een andere vorm tegen bij de aardige serie NTR Academie. Bekende Nederlanders mogen daarin om de beurt college geven over een onderwerp dat ze aan het hart gaat. Ook hier heeft de een daar meer ervaring in en flair voor dan de ander, maar allemaal moeten ze van de regie loopjes doen op locatie, al voegt dat weinig toe aan de inhoud: psychiater Bram Bakker hoeft echt niet door de duinen te joggen om de schadelijkheid van porno te onderstrepen.

Gisteren was een relatieve uitzondering op de wet van overbodigheid van beelden. Taalkundige Wim Daniëls, een ontdekking van Pauw & Witteman, die in dat programma zeker als gastpresentator zou passen, legde in zijn geboortedorp Aarle-Rixtel uit waarom het Brabantse dialect aan het uitsterven is: „Vroeger kwam je nooit het dorp uit en sprak je niet met andere mensen.” Nu luisteren dialectsprekers naar de algemene taal op televisie en radio, en gaan zelfs op vakantie buiten de eigen provincie. Toch kent Daniëls nog steeds iedereen in het dorp en groet hij voortdurend tijdens de opnamen. Ook voert hij een empirisch onderzoek uit in een schoolklas waar geen enkele leerling meer het dialectwoord voor paardenbloem (beeld!) weet.

Het is een beetje school-tv, maar van het charmante soort. Daniëls is een prettige docent met wie je graag van mening verschilt. ‘Plat’ praten is echt niet afgeleid van ‘platteland’, zoals hij politiek correct beweert. (Paardenbloem is trouwens erdschalle).