VNO-NCW is ‘een vriend van de tabakslobby’

Namens de werkgevers in de tabaksindustrie lobbyt werkgeversorganisatie VNO-NCW bij de overheid. Mag dat?

Tweede Kamerleden van alle politieke partijen behalve de VVD en de PVV hebben gisteren verbaasd en verontwaardigd gereageerd op een artikel in Vrij Nederland. Het weekblad pakt deze week uit met een verhaal over hoe werkgeversclub VNO-NCW deel uitmaakt van de tabakslobby. VNO-directeur Niek Jan van Kesteren vertelt zelf hoe hij probeert in Den Haag en Brussel anti-rookmaatregelen te verzachten. „Wij zijn een van de weinige vrienden van de tabaksindustrie”, zegt van Kesteren.

1Wat is er aan de hand?Vrij Nederland citeert uit honderden notulen, brieven, mails en aantekeningen die het met een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur (WOB) heeft bemachtigd bij de ministeries van Volksgezondheid en Financiën. Daaruit blijkt dat niet alleen tabaksfabrikanten en -verkopers zelf, maar ook VNO-NCW lobbyt voor hun belangen.

Nog opvallender is dat voor deze lobbyisten de deur bij de verschillende departementen wijd open staat. Uit de stukken blijkt dat ambtenaren bereid zijn de rooklobby inzage en inspraak te geven in geplande wetswijzigingen.

2Had de tabakslobby effect? Als in 2009 de belasting op sigaretten, sigaren en andere rookwaar wordt verhoogd, tekenen fabrikanten met succes protest aan tegen de korte termijn waarbinnen ze hun producten met oude beprijzing uit de handel moeten nemen. In reactie daarop schrijft een ambtenaar van Financiën dat de maatregel iets wordt gewijzigd: „Er is een tweede artikel toegevoegd waarin de verbodsbepaling wordt uitgesloten voor producten met een lage omzetsnelheid.” Een pakje Marlboro wordt nu eenmaal vaker verkocht dan een chique sigaar.

Een ambtenaar van Volksgezondheid schrijft in 2010, na een telefoontje van Van Kesteren, dat met de tabaksfabrikanten is afgesproken „om tafel te gaan zitten om de internationale agenda transparant te maken, hun de kans te geven inbreng te leveren en helderheid te krijgen over onze inzet” in Brussel.

3Mag wat VNO-NCW doet? Lobbyen staat vrij. VNO-NCW vertegenwoordigt bijna alle werkgevers, ook degene die hun geld met nicotine verdienen. Het zou raar zijn als de organisatie níét voor hun belangen opkomt.

Het handelen van de ministeries is discutabeler. In 2005 ondertekende Nederland een verdrag van de wereldgezondheidsorganisatie WHO om roken tegen te gaan. Daarin staat dat tabakslobbyisten geen invloed mogen uitoefenen op wet- en regelgeving die tabaksconsumptie beperkt.

Het verweer van Volksgezondheid is dat naar commerciële partijen geluisterd wordt, maar dat ze geen inspraak hebben in beleid. Financiën – dat volgens Van Kesteren gezien de miljarden aan accijnsinkomsten minder „politiek correct” en eerder geneigd tot overleg is – zou tegen Vrij Nederland hebben gezegd dat het WHO-verdrag niet voor dat departement geldt. Een woordvoerder ontkent dat nu. „Wij houden ons keurig aan het verdrag.”

4Hoe reageren politici?Tweede Kamerlid Henk van Gerven (SP) heeft vragen gesteld aan de betrokken ministeries en noemt het „moreel en ethisch onaanvaardbaar dat VNO-NCW zich laat gebruiken voor de lobby voor een dodelijk product als tabak”. Ook andere Kamerleden zeggen verrast en ontstemd te zijn.

5 Schokkend nieuws dus?Nou, nee. In 2011 deed dagblad Trouw een nog omvangrijker WOB-verzoek met dezelfde strekking. De meest in het oog springende zaken kwamen toen al aan het licht. De kwesties die Vrij Nederland noemt waar de ministeries zich mogelijk door de tabakslobby hebben laten beïnvloeden, dateren uit diezelfde periode. Het nieuws van gisteren dat VNO-NCW betrokken is, was nog niet breed uitgemeten, maar kan nauwelijks verbazing wekken.