Snel en efficiënt koppelen op z’n Chinees

Iedere week kijken 50 miljoen mensen naar de Chinese versie van Take Me Out De tv-show helpt bij het wazige liefdeslandschap van het moderne China Meneer Chen vond zo na tien jaar een vrouw

Meneer Chen keek altijd naar de Chinese versie van Take Me Out vanuit zijn éénkamerappartement in het Franse Nice. Het is een van de populairste programma’s op de Chinese televisie, iedere week kijken er zo’n vijftig miljoen mensen naar. En daar moet je nog massa’s Chinese migranten bij optellen die de show volgen via internet. Zoals meneer Chen. Nooit had hij gedacht dat hij zelf op het podium van de show zou staan.

Het format verschilt niet veel van dat van de westerse edities. 24 vrouwelijke kandidaten worden voorgesteld aan één vrijgezelle man door middel van filmpjes en vragenrondes. Iedere vrouw heeft een lampje voor zich dat ze op elk moment uit kan drukken. Als alles goed gaat, kan de man uiteindelijk kiezen uit een aantal vrouwen dat hun lichtje aan heeft laten staan, en zo ontstaat een match.

Veel vrouwelijke kandidaten worden bekende Chinezen, omdat ze pas de show verlaten nadat ze een match hebben gevonden. Dat duurt vaak maanden. Maar ook sommige mannen worden ondanks hun eenmalige verschijning beroemd, al is het alleen op Weibo, het Chinese equivalent van Twitter.

Zo ook meneer Chen. Hij kwam het podium op met een bosje lavendel, omdat hij iets uit zijn woonplaats in de Provence mee wilde nemen. Ook had hij drie flessen wijn uit de streek meegenomen, één voor elk van de presentatoren. De producten uit het land dat voor China nog steeds het toppunt is van romantiek, spraken tot de verbeelding en ontroerden het publiek.

Wereldwijd succes

Meneer Chen (37) verhuisde tien jaar geleden vanuit zijn geboortedorp in het noorden van China naar Nice om daar zijn geluk te beproeven. We ontmoeten elkaar tijdens een van de vele tours die hij geeft door de badplaats.

„We leiden hier een simpel leven als Chinese immigranten”, vertelt hij. „Er zijn niet zoveel manieren om onszelf te vermaken, dus vullen we onze vrije tijd met zulke tv-programma’s.”

Ruim een jaar geleden had hij een groep Chinese toeristen die niet zo maar toeristen bleken te zijn. Ze waren producenten van het populaire tv-programma. En ze waren in Nice om te kijken of ze een speciale aflevering konden maken met Chinese immigranten in Frankrijk. Toen ze aan meneer Chen vroegen of hij mee wilde doen, zei hij meteen ja. „Ik was al tien jaar alleen, dan heb je niet zoveel te verliezen.”

Take Me Out is wereldwijd succesvol omdat kijkers het leuk vinden de liefdesperikelen van de kandidaten te volgen. Maar in China is er meer aan de hand. In een land waar ouders partners zoeken voor hun kinderen op huwelijksbeurzen, een land ook waar vrouwen van mannen eisen dat ze eerst een huis, een auto, en een baan voor haar garanderen voordat ze een huwelijk willen overwegen – in zo’n land lijken de snelheid en efficiëntie van Take Me Out ideaal. In de drie jaar dat het programma bestaat is het China’s nieuwste matchmaker geworden.

Maar het programma doet meer dan alleen twee vrijgezellen koppelen. De show helpt het publiek zich te oriënteren in het wazige liefdeslandschap van het moderne China. Zo zijn er twee liefdestherapeuten in dienst – uniek voor de 19 internationale edities van Take Me Out – die samen met de presentator en de deelnemers lastige onderwerpen bespreken. Wanneer is vreemdgaan geaccepteerd? Hoeveel materiële eisen mag een bruid stellen? Mogen de schoonouders wel of niet inwonen bij een pas getrouwd stel? De discussies worden vaak voortgezet buiten zendtijd, op internet of onder vrienden. Meneer Chen besprak ze met zijn Chinese collega’s op het toeristenkantoor.

Liefde moet zichtbaar zijn in China

Het is niet nieuw dat het huwelijk in China deel wordt van het publieke debat. Liefde moet zichtbaar zijn – zo is het altijd geweest. Verborgen romances werden tot voor kort publiekelijk beschimpt, bijvoorbeeld door het stel door de straat te laten paraderen met kapotte schoenen om de nek – om te laten zien dat hun puurheid ‘kapot’ is. De romantische invloeden van het Westen zijn ver weg in China, waar liefde niet draait om de vrije keuze van het individu, emotionele toewijding en privacy.

Het huwelijk is in China nog steeds gefundeerd in het Confuciaanse model. Het vormt de kern van de familie én van de maatschappij, en heeft als doel twee clans bij elkaar te brengen in een harmonieuze match. Daarbij is een essentiële rol weggelegd voor de koppelaar. Zij – het is meestal een vrouw – bemiddelt en zorgt voor vertrouwen tussen twee onbekende partijen door middel van haar eigen reputatie. De letterlijke vertaling van de Chinese titel van het tv-programma verwijst daarnaar: stoor niet zonder oprechte intenties.

Ook de grootouders van meneer Chen hebben elkaar leren kennen via een koppelaar, al ging dat in die tijd op een heel andere manier dan nu. Toen de communisten aan de macht kwamen werd de titel afgeschaft. Die werd gezien als één van de ‘giftige’ tradities van de ‘oude maatschappij’ die moest worden vernietigd. Het was ook de communistische revolutie die zijn oma in de fabriek deed belanden. Haar ouders waren landbezitters en die hoorden ook bij de oude maatschappij. De leider van zijn oma’s werkgroep stelde haar voor aan de man die Chens opa zou worden. „Een slimme jongen, maar wel een beetje dun”, was het enige wat hij Chens oma vertelde. In essentie had de overheid de rol van koppelaar overgenomen. Zij besliste welke twee mensen bij elkaar pasten, stelde hen aan elkaar voor, en gaf het bevel om het huwelijk te laten plaatsvinden. Zijn oma had geen andere keuze dan gehoor te geven aan de oproep van haar leider.

Bij zijn ouders ging het anders. Zijn moeder had zelf haar man uitgezocht, hoewel Chen daar niet helemáál zeker van is omdat zijn ouders graag ruziën over de details. Binnen één generatie was China ontzettend veranderd – de strengste dagen van het communistische regime waren voorbij en China stond nu open voor buitenlandse invloeden, waardoor jonge mensen zelf hun partner mochten uitkiezen. Chens moeder ontmoette zijn vader op de universiteit. Toch was er nog steeds een koppelaar nodig. „Zelf naar iemand toegaan was veel te beschamend”, vertelt Chen. „Ze waren onbekwaam in de liefde, niemand heeft ze ooit verteld hoe het moest. Ze waren gewend dat iemand anders het voor hen zou regelen.”

En dus ging zijn moeder haar kennissenkring af om iemand te zoeken die zijn vader ook kende. Die persoon zou de matchmaker worden tussen deze twee, en creëerde de link tussen de toekomstige geliefden. De vriendin in kwestie kende de familie van Chens vader, dus nam ze Chens moeder mee naar hun huis tijdens Chinees Nieuwjaar om ze gelukkige feestdagen te wensen. Daarna ging alles vanzelf.

Commerciële koppelaars

Zelfs nu durven veel vrijgezellen in China niet compleet op eigen initiatief een partner te zoeken. In Nederland gaan we uit om mensen te ontmoeten. Chinezen daarentegen boeken graag een eigen kamer voor hun groep in uitgaansgelegenheden als bars of karaokeclubs. Waarom zouden ze immers vreemden willen ontmoeten van wie ze niet weten of de intenties oprecht zijn?

Sinds de jaren negentig zijn er veel commerciële bureaus ontstaan die dienst doen als koppelaar. Het kon ook niet anders: in China vond een enorme volksverhuizing plaats, van het platteland naar betere scholen, betere banen, en betere levens. Veel Chinezen leefden niet meer in hun vertrouwde omgeving, waar familieleden of vrienden als koppelaar konden optreden.

Vrijgezellen moesten gaan betalen voor deze diensten. Er waren speciale datingbars waar singles aan elkaar konden worden voorgesteld door de obers. Of bedrijfjes die hun klanten folders vol profielfoto’s van potentiële partners aanboden. Maar geen van deze initiatieven werd een groot succes. Het bleef moeilijk voor Chinezen om deze bedrijven te vertrouwen.

Sinds hij tien jaar geleden uit China is vertrokken, is Chen niet vaak teruggegaan naar het land. Eerst liet hij dat na om financiële redenen: het kostte hem een paar jaar om een redelijk betaalde baan te krijgen en hij gaf zijn spaargeld liever aan zijn moeder. Maar later merkte hij ook dat hij niet meer mee kon in de Chinese maatschappij die snel verandert. Hij heeft weleens geprobeerd in China een vrouw te vinden. Maar steeds weer schrok hij ervan hoe veeleisend vrouwen daar zijn geworden. „Ze willen alleen maar rijke mannen, of vinden mij alleen interessant omdat ik in Europa woon”, zegt hij. „In de tijd van mijn ouders, of zelfs net voordat ik wegging, telde geld niet.”

Ook dit materialisme wordt aan de orde gesteld in de Chinese versie van Take Me Out. Eén van de bekendste quotes die het programma heeft opgeleverd was die van een twintigjarige deelneemster die een werkloze mannelijke vrijgezel afwees met: „Ik huil liever in een BMW dan dat ik lach achterop een fiets.” Die zin werd het symbool van de materialistische cultuur van de huidige generatie. De Chinese censuur eiste daarop dat het programma zijn format zo zou veranderen dat de inhoud meer ‘moreel verantwoordelijk’ zou worden.

Chen is nu getrouwd. Hij heeft haar niet op tv ontmoet, maar wel dankzij het programma. Zijn vrouw was een van de producenten die hem begeleidde voor en tijdens de opname. Zij was degene die elke dag met hem aan de telefoon zat over de filmpjes die moesten worden gemaakt, of over de introductieteksten die hij moest inspreken. Ze belden zo vaak dat hij op een gegeven moment merkte dat hij niet meer zonder die dagelijkse telefoontjes kon. Dat was ruim een jaar geleden. Nu heeft hij een zoontje van drie maanden oud.

Hij is het programma dankbaar dat ze zijn vrouw over een afstand van achtduizend kilometer naar hem heeft gebracht. O ja, vraagt hij ten slotte, of we niet zijn echte naam willen gebruiken. „Ik kan niet meer in de publiciteit staan, mijn leven is niet meer hetzelfde. Ik ben niet meer alleen.”