Drink melk, mishandel een koe!

De zuivelindustrie is zeker zo erg als de vleesindustrie, schrijft Tamar de Waal. Verlos koeien van hun chronisch zwerende uiers.

Dit artikel is bedoeld voor vegetariërs (4,5 procent van de Nederlandse bevolking) die oprecht begaan zijn met dierenleed en milieuvervuiling. Ik ben er zo eentje en ik verkeer, zacht uitgedrukt, in vertwijfeling.

Jarenlang bereidde en serveerde ik triomfantelijk vleesloze lasagneschotels, of koos ik principieel voor de inspiratieloze geitenkaassalade op het menu, zelfs in de beste restaurants. Maar kijkend naar de feiten is het tijd de hand in eigen boezem te steken. De keuze om op deze manier vegetariër te zijn (om over ‘flexetariër’ nog maar te zwijgen) is een doelloze aangelegenheid die weinig moreel of praktisch doel dient, behalve dan wellicht een goed gevoel. Dit komt doordat vegetariërs vaak vergeten, of negeren, dat de hedendaagse zuivelindustrie niet veel beter is dan de vleesindustrie. Brie op brood is zeker zo bedenkelijk als kipfilet. Voor de vervaardiging van beide producten worden dieren gemutileerd, vergiftigd, uitgebuit en – als ze even niet meer bruikbaar zijn – vernietigd.

Iedere vorm van intensieve veeteelt vraagt om veel water, leidt tot ontbossing, bodemerosie en het verlies van biodiversiteit. Bovendien, en dat vond ik helemaal schokkend, levert de fabricage van kippen- of varkensvlees minder CO2-uitstoot op dan de productie van kaas.

Daarbij worden afgedankte melkkoeien, biologisch of niet, ook geslacht en in goedkope hamburgers verwerkt, na jarenlange exploitatie van hun doorgefokte en zwerende uiers voor ons cappuccinoschuim. In Nederland worden jaarlijks dertig miljoen overtollige ‘eendagshaantjes’ vergast in de eierindustrie. Het is aangetoond dat je beter kunt kiezen voor een portie rood vlees dan een omelet als je dierenlevens wilt redden.

Kortom, in theorie hoeven dieren niet te lijden en sterven voor hun melk en eieren, maar in de praktijk gebeurt dit wel, en op grote schaal. De zuivelindustrie is nasty.

Verstokte veganist

Misschien begin ik nu te klinken als een verstokte veganist, maar de vraag die ik wil opwerpen is: waar staat de vegetariër eigenlijk? Waar sta ik? Bovenstaande feiten tonen aan dat het afslaan van broodjes salami voor broodjes ei een persoonlijke variant is van fact-free politics. De vegetariër bevindt zich in een tweefrontenoorlog waarin hij nooit zal kunnen zegevieren. Links weert hij de vleeseters af, rechts de veganisten.

De oorlog met de carnivoren kan hij wel winnen: een eenvoudig wapperen met het boek Eating Animals van Jonathan Safran Foer volstaat. De vleesindustrie van vandaag is inefficiënt, ongezond en onverantwoord.

Maar welke strategie kan de vegetariër eigenlijk inzetten tegen de herbivoor? Geen enkele. Want alle principes of belangen die hij aanvoert om zijn vegetarische eetpatroon te rechtvaardigen, zijn beter te verdedigen met een keuze voor een veganistisch dieet. Vlees afslaan voor zuivel is geen zuivere afweging. Qua vervuiling is een stukje Valess niet beter dan een kippenpootje. En een meatless monday invulling geven door een vierkazenpizza te verorberen, biedt geen soelaas. Daarbij, wat is eigenlijk zieliger: een geslacht dier, of een uitgebuit en daarna vernietigd dier?

Dus wat moeten we nu? Veganist worden? Dat is voor velen een onaantrekkelijk vooruitzicht, ook voor mij. Ik wil geen weeïge sojamelk in mijn koffie, of kaas helemaal opgeven, of tegen een Italiaanse kok moeten zeggen dat zijn bechamelsaus moreel verwerpelijk is.

Kiezen voor een ander voedselpatroon is dan ook meer dan een wijziging van dieet. Onze cultuur, gewoontes en identiteit zullen moeten veranderen.

Alledaagse gruwelen

Waar schizofrene vegetariërs (mij incluis) al redelijk geaccepteerd beginnen te raken, worden veganisten nog altijd beschouwd als radicale en ongezellige boneneters. En toch. ‘Harteloos óf ongevoelig voor de rede.’ Zo typeert schrijver J.M. Coetzee mensen bij wie de kennis van de alledaagse gruwelen van de intensieve veehouderij hen er niet van weerhoudt haar producten te consumeren. En het is onmiskenbaar het geval dat ook de vegetariër verantwoordelijk is voor de manier waarop wij omspringen met dieren.

Maar hypocriet zijn we allemaal, kunnen sommigen verzuchten. De moderne mens is altijd schuldig, want hij zit opgesloten in grote, vaak mondiale structuren van uitbuiting. Er kleeft slavernij in chocolade, kinderarbeid aan gordijnen en de champignons van Albert Heijn worden geplukt door onderbetaalde Polen. Maar al deze nuances ten spijt, de kwestie blijft zo helder als wat, vooral voor de vegetariër die wél gevoelig is voor de argumenten om vlees te laten staan.

De zuivelindustrie heeft bedenkelijke trekken, net zoals de vleesindustrie (samen zijn zij verantwoordelijk voor 18 procent van alle uitstoot van broeikassen, gelijk aan al het verkeer in de wereld). Er zijn tegenwoordig voldoende mogelijkheden om veganistisch te leven, of op zijn minst veel meer dan we nu doen. Als de gehele mensheid voor een dergelijk dieet zou kiezen, was er minder honger, vervuiling en dierenleed.

Dus wat staat vegetariërs (en mij) te doen? Het lijkt er toch op dat wij onze pijlen anders moeten richten, zowel in woord als in daad, om onze schizofrene positie op te heffen en de heilloze tweefrontenoorlog open te breken. Op basis van de feiten is het irrationeel om alleen te strijden tegen de vleesindustrie en de zuivelindustrie te laten voor wat die is. De menselijke consumptie van alle dierlijke producten moet over de hele linie omlaag.

Er is dus meer nodig dan alleen kiezen – of anderen aanzetten tot keuzes – voor kaas in plaats van ham; dat biedt onvoldoende oplossing voor de voedselindustrie en milieuproblemen. Er moeten meer mogelijkheden komen voor plantaardig voedsel, zoals (lunch)gerechten op basis van linzen, noten of avocado (heel lekker op brood). Dit klinkt misschien ingewikkeld, maar met een klein beetje moeite komen we vast een heel eind. Daarbij, Brad Pitt probeert het ook, humus is heerlijk en Nederlanders eten sowieso al te veel zuivel.

Een bijkomend voordeel is dat voor vegetariërs de ban op vlees wordt gebroken. Zo is de vegetariër die heel strikt soep met balletjes weigert, maar wel elke dag yoghurt eet vreemd bezig. Bovendien is het nu ook mogelijk een beetje te rekenen met CO2-uitstoot, door bijvoorbeeld een periode kaas en yoghurt te laten staan, en daarna te kiezen een beschaafd lapje vlees van een verantwoorde boer. Appeltje-eitje! Maar dan zonder eitje.