Troebel abortusdebat in veel landen op de Balkan

Abortus is heel normaal in de landen van het voormalige Joegoslavië. De orthodoxe kerk en conservatieve politici willen grenzen stellen.

belgrado. - In de voormalig Joegoslavische republiek Macedonië is pas omstreden nieuwe wetgeving aangenomen om abortus te bemoeilijken. Vrouwen moeten vanaf nu schriftelijk toestemming vragen. De partner wordt expliciet bij de beslissing betrokken en ze moet eerst adviesgesprekken hebben gevoerd. Meer dan één abortus per jaar is verboden.

Mensenrechtenorganisaties zijn laaiend. Macedonië wordt opeens in een adem genoemd met onder meer het katholieke Polen, een land waar abortus vrijwel onmogelijk is. Maar die vergelijking gaat niet op. In Polen is abortus illegaal, tenzij het leven van de vrouw in gevaar is of ze is verkracht. De abortuspraktijk in de republieken van voormalig Joegoslavië, waaronder Macedonië, is tot nu toe echter juist uiterst liberaal. Betrouwbare cijfers ontbreken, omdat veel ingrepen in privéklinieken plaatsvinden. Maar het staat vast dat het percentage vrouwen dat een abortus heeft ondergaan vele malen hoger is dan in Nederland. In Servië heeft gemiddeld iedere vruchtbare vrouw een abortus gehad, zo wordt geschat. Vaak hebben vrouwen meerdere abortussen. Het zijn in negen van de tien gevallen vrouwen die al kinderen hebben. Abortus is hier een vorm van contraceptie. Machomannen op de Balkan zijn niet dol op (prijzige) condooms. Seksuele voorlichting op scholen laat te wensen over. De meeste stellen houden de cyclus van de vrouw in de gaten en en vrijen niet op de vruchtbaarste dagen. Dat is een verre van waterdichte methode. Vrienden praten openlijk met elkaar over abortussen. Sommige mensen weten van hun moeder hoeveel abortussen die heeft gehad. ‘Tussen mij en mijn broer twee abortussen’. Op de radio hoor je geregeld reclames voor de morningafterpil, maar haast nooit voor de pil of condooms. Vrouwen vertellen elkaar spookverhalen: je krijgt er een snor van. In 2010 leidde een aflevering van de tv show ‘Trenutak Istina’ (Het moment van de waarheid) op de Servische commerciële zender Pink tot discussie over de abortuspraktijk. De deelnemers, die beloven de waarheid te vertellen, werd onder meer naar hun aantal abortussen gevraagd. Een vrouw die door haar vader was misbruikt, vertelde er zeker 25 te hebben ondergaan. Een man zei zonder schroom dat zijn vorige vriendin zeven abortussen had gehad – waarop zijn nieuwe partner het uitmaakte. De soms schrikbarende statistieken leiden mondjesmaat tot een debat over het aanscherpen van abortuswetgeving in deze ex-communistische landen. Dat wordt gevoed door de orthodoxe kerk. Onder het communisme werd religie ontmoedigd en soms ronduit verboden. Nu de kerk uit de ban is, bemoeien geestelijken zich met iedere discussie. Politici zijn daar gevoelig voor, waardoor wetgeving vaak conservatief en moraliserend uitpakt. Dat speelt nu ook in Macedonië. In plaats van betere voorlichting over contraceptie, worden de rechten van vrouwen ingeperkt. In 2009 begon de conservatieve regering al een campagne tegen abortus. De kerk deed daar actief aan mee. Een Macedonische bisschop zei laatst dat het aantal echtscheidingen stijgt omdat vrouwen hun plaats niet kennen. In dezelfde context zijn recent activisten van de homobeweging in de Macedonische hoofdstad Skopje fysiek aangevallen. Huizen zijn met stenen bekogeld, een homoactivist wordt met de dood bedreigd, en op 5 juli is brand gesticht in het pand van de homobeweging. Conservatieve politici en geestelijken vertroebelen het abortusdebat door de aanscherping te presenteren als middel tegen de vergrijzing in de regio. De liberale abortuspraktijk wordt dan gerelateerd aan het geringe aantal kinderen per vrouw. De voornaamste reden dat er weinig kinderen worden geboren is echter niet de mogelijkheid een zwangerschap af te breken, maar geldgebrek en economische onzekerheid. Onder het communisme, toen de abortuswetgeving in de meeste landen hetzelfde was maar iedereen een baangarantie had, kregen stellen veel meer kinderen. Sinds de omwenteling is het percentage in onder meer Bulgarije, Hongarije, Servië en Macedonië gedaald naar minder dan 1,5 kinderen per vrouw. De bevolkingsdaling wordt versterkt doordat veel jonge mensen emigreren omdat ze geen fatsoenlijk betaald werk kunnen vinden. Een regering die meer kinderen wil, zou volgens critici daar eerst iets aan moeten doen.