Hoe kom je van de Antillen af?

Premier Joop den Uyl (PvdA) wilde in 1976 hetzelfde als wat premier Mark Rutte (VVD) in 2013 wenst. Afkomen van de Antillen. Bij zijn eerste bezoek aan wat tegenwoordig in staatsstukken ‘Caribisch Nederland’ heet, zei Rutte vorige week dat volledige onafhankelijkheid voor de voormalige kolonies geen probleem is. „Dan belt u even en dan regelen we dat.”

Zijn verre ambtsvoorganger had een wat omslachtiger weg voor ogen. Aan premier Juancho Evertsz van de Nederlandse Antillen stelde Den Uyl een ‘Gemengde Commissie van Deskundigen’ voor. Die moest de onafhankelijkheid van de Nederlandse Antillen als geheel onderzoeken. Een jaar eerder had Suriname zich al losgemaakt van Nederland.

Het is er voor de Antillen niet van gekomen. Evertsz voelde er niets voor en het Nederlandse kabinet was verdeeld. Wel is de situatie in 2010, vijf Nederlandse premiers later, drastisch veranderd. Dat jaar werden Curaçao en Sint Maarten zelfstandige landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden, een status die Aruba in 1986 al had verworven. Bonaire, Saba en Sint Eustatius werden, ver weg gelegen, Nederlandse gemeenten. Het land Nederlandse Antillen hield op te bestaan.

Het staat wel vast dat een parlementaire meerderheid in Nederland het evenmin als Rutte zou betreuren als de Caraïbische delen van het koninkrijk de onafhankelijkheid zouden uitroepen. Waren het ooit eilanden die aan de welvaart van de toenmalige kolonisator bijdroegen; nu bezorgen ze hem vooral kopzorgen. Financieel wanbeleid, banden tussen politici en maffia – het zijn geen verschijnselen die tot warme gevoelens voor de eilanden leiden.

In geopolitiek opzicht zijn er kanttekeningen bij te plaatsen. De vrees dat Venezuela de benedenwindse eilanden inlijft bijvoorbeeld. En de Amerikaanse wens dat Nederlandse mariniers met hun patrouilles er blijven helpen bij de bestrijding van drugssmokkel.

Elegant kan de woordkeuze van Rutte niet worden genoemd. ‘Even bellen’ – alsof onafhankelijkheid als een pizza kan worden afgeleverd. Maar feitelijk vertelde Rutte in staatsrechtelijk opzicht niets nieuws. Afgezien van financieel toezicht door Nederland, dat eerder hun schulden saneerde, en de justitiële samenwerking zijn de eilanden zelfstandig.

Het is aan de bevolking van de Caraïbische eilanden en hun regeringen om uit te maken of ze de banden met het ‘moederland’ willen doorsnijden en zo ja, wanneer. Het is een besluit dat Nederland en de eilanden alleen gezamenlijk kunnen nemen. Een telefoontje of een sms’je hierover hoeft Rutte niet te verwachten. Misschien moet hij het nog maar eens proberen met een Commissie van Deskundigen.