Column

Groots en meeslepend, kent u dat gevoel?

Het KPN-gevoel. Kent u dat? Da’s groots en meeslepend Europees ondernemen en overnemen, maar na jaren ploeteren en plonzen je toch terugtrekken op het vertrouwde Nederland en België.

Nee, dan ‘t Post-gevoel... Dat is groots en meeslepend in Europa willen ondernemen en overnemen, maar na jaren zoeken blijk je de enige te zijn. Niks over de grens. Terug achter de dijken. Tot in 1997 waren post en telefoon de pijlers onder KPN. Na de splitsing van het concern in twee aparte, beursgenoteerde bedrijven met telefoon/internet (KPN) en post/pakketjes (TPG) lag de Europese markt wijd open. Voor KPN was dat realiteit. Vanaf dag 1 woedde een pan-Europese concurrentie-, overname- en tarievenstrijd. Met wisselende marktleiders, uitdagers en successen. KPN nam gisteren in Duitsland verlies (E-Plus verkocht) én winst (5 miljard euro plus aandelenpakket Telefónica Deutschland ter waarde van 3,1 miljard). Op de post- en pakketmarkt is de toekomst uit 1997 niet uitgekomen. Ja, TPG werd TNT. Dat weer gesplitst is in TNT (pakketjes) en PostNL, dat, om het wat ingewikkelder te maken, bijna 30 procent van de TNT-aandelen bezit. Vorig jaar blokkeerde de Europese Commissie de overname van TNT door de Amerikaanse concurrent UPS. Schadelijk voor concurrentie. De postmarkt heeft zijn Europese verwachtingen nooit waargemaakt. Nationale overheden maakten geen haast om nationale postmarkten te liberaliseren. Nationale postbedrijven hebben vergelijkbare kenmerken: veel werkgelegenheid, veel (regionale) politieke belangen, veel oudere werknemers, met dure pensioenregelingen en mede daardoor actieve vakbonden, die, en dan zijn we weer bij het eerste kenmerk, de werkgelegenheid willen beschermen. Het liberale Nederland was een uitzondering. Ons postbedrijf is de facto sinds de privatisering van het ongedeelde KPN in 1994 al aan de effectenbeurs genoteerd. Beschermingsconstructies tegen een onwelgevallige overname zijn opgeheven. De ene na de andere reorganisatie volgde om de post doelmatiger en winstgevender te maken. Maar grote buitenlandse overnames of fusies? Ho maar! De (mobiele)telefoon- en internetmarkt is het toneel van voortdurend schakelende opkopers, verkopers en gretige managers, maar op de postmarkt viel niks te kiezen. Het enige bedrijf dat wel verkocht wilde worden was de Britse Royal Mail. Dat was een ‘moetje’, want de Mail bezweek bijna onder de lasten van zijn pensioenverplichtingen. TNT zag er vanaf. Te veel risico in de uitvoering van reorganisaties. Britse bonden in de publieke sector lusten een buitenlandse eigenaar van ‘hun’ Mail rauw. Maar wat blijkt nu? Nederland was zijn tijd ver vooruit. Vorige maand ging Bpost, het Belgische postbedrijf, naar de beurs. In het najaar volgt wellicht al de Royal Mail. Overheidseigenaren willen ervan af. De Amerikaanse posterijen, de US Postal Service, zijn eind 2014 door hun geld heen, observeerderde David Wiesel enkele weken geleden in The Wall Street Journal. Hij wees als voor beelden van hoe het wél moet op verschillende Europese postbedrijven, een aanbeveling waar de Journal nooit scheutig mee is. In Europa is het wachten op de Fransen. De privatisering en beursgang van La Poste (268.822 werknemers) is een beste barometer van de politieke bereidheid om maatregelen te nemen tegen de deplorabele staat van de economie. Dat zou overtuigend bewijs zijn dat de Fransen hun economie in elk geval ten dele van staatsbezit en dirigisme willen ontdoen. En wie weet ontstaat er in de tussentijd op de Europese postmarkt nog een ouderwets KPN-gevoel. Meeslepend overnemen.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.