Gijzeling tekent frustratie in Sofia

Betogers in Sofia gijzelden vannacht ruim honderd politici. Ze hebben genoeg van de oppermachtige ‘kliek’.

Pas na negen uur wist de Bulgaarse oproerpolitie vannacht de door betogers omsingelde parlementsleden en stafmedewerkers te ontzetten. Foto AFP

belgrado. - De aanhoudende protesten in Bulgarije laten zien dat in de jonge EU-lidstaat na het communisme een mondige generatie is opgegroeid. De demonstranten zijn zelfverzekerd genoeg om luidkeels een einde te eisen aan corruptie en aan de macht van oligarchen. Ze weten zich gesteund door Brussel. Maar dat is niet genoeg om de taaie kliek die het land regeert tot verandering te dwingen.

Eurocommissaris van Justitie Viviane Reding twitterde gisteren dat ze „sympathiseert met de Bulgaarse burgers die op straat protesteren tegen corruptie. Bulgarije moet doorgaan met hervormen”. Het is een ongebruikelijke steunbetuiging vanuit de Europese Commissie aan burgers die demonstreren tegen een democratisch gekozen regering in een van de EU-lidstaten. Maar de demonstranten krijgen tal van subtiele aanmoedigingen, vanuit Brussel en van diplomaten. Ook de Nederlandse ambassadeur heeft interviews gegeven waarin hij zegt het hoopvol te vinden dat het maatschappelijk middenveld eindelijk zijn stem verheft. Tegelijk groeit de frustratie en daarmee de kans op escalatie van de tot nu toe vreedzame betogingen. Gisteravond omsingelden burgers het parlement en blokkeerden zij de uitgangen; 109 ministers, parlementariërs en journalisten zaten tot drie uur ’s nachts opgesloten. Uiteindelijk brak de politie door het cordon. Daarbij vielen vier gewonden. President Rosen Plevneliev waarschuwde zowel de demonstranten als de politie tegen provocaties en het gebruik van geweld. Eerder deze maand zei hij in een tv-toespraak vervroegde verkiezingen als de enige democratische uitweg te zien uit de politieke crisis, die nu al ruim een maand duurt. Maar dat is niet aan hem. Alleen het parlement kan besluiten of er opnieuw wordt gekozen. En dat parlement is volgens de demonstranten nu juist een van de grootste problemen in Bulgarije. In 1990, na bijna vijf decennia communisme, werd het land in naam een democratie. Maar toen werd een parlementszetel een begeerlijke plek om invloed uit te oefenen op bijvoorbeeld openbare aanbestedingen en om mensen uit de eigen politieke familie aan een baan te helpen. Volksvertegenwoordiger zijn is ook een uitstekende manier om justitiële processen te traineren, omdat parlementariërs immuniteit genieten. In Bulgarije is in bijna een kwarteeuw kapitalisme en democratie een groot deel van de criminaliteit geïnstitutionaliseerd. In de jaren negentig hadden machtige ‘beveiligingsbedrijven’ – vaak van ex-worstelaars en mannen die onder het communisme voor de inlichtingendiensten werkten – de drugshandel in handen. Ook persten ze ondernemers af. De oorlogen in voormalig Joegoslavië begin jaren negentig en de handelsboycot tegen buurland Servië gaven de maffia nog een extra impuls. In de jaren die volgden kreeg de onderwereld een steeds beschaafder gezicht. Kapitaal dat was vergaard met drugshandel en afpersing werd geïnvesteerd in onder meer bouwbedrijven, mediaconcerns en privatiseringsdeals die in achterkamertjes waren bekokstoofd. Weer een fase later belandde een aantal van deze machtige zakenmannen in de politiek, waar de één de ander de hand boven het hoofd houdt. Hoe ondoordringbaar deze kliek is blijkt zowel uit de rapporten van de Europese Commissie over Bulgarije, dat na de toetreding tot de EU in 2007 onder toezicht bleef staan, als uit commentaren van demonstranten. Keer op keer weten mensen van wie iedereen weet dat ze criminelen zijn aan vervolging te ontsnappen. De ontwikkelingen van dit jaar laten zien in wat voor val burgers zitten. Want hoe schoon je een door-en-door corrupt systeem op met democratische middelen? Wat doe je als je daarbij niet kunt steunen op een onafhankelijke justitie en onafhankelijke media? En wat heb je op zo’n moment aan het lidmaatschap van de Europese Unie? Het lukte de, vaak jonge en hoogopgeleide, burgers om de vorige regering tot aftreden te dwingen, waarop nieuwe verkiezingen volgden, in mei. Dat bleek een pyrrus- overwinning, want kort na aantreden bleken de nieuwe regering en het parlement geen haar beter te zijn dan hun voorgangers. Vrijwel onmiddellijk werd een invloedrijke media-ondernemer tot hoofd van de veiligheidsdienst benoemd. Opnieuw verkiezingen, zonder veranderingen in het politieke stelsel, leveren vermoedelijk weinig op, beamen ook de demonstranten, hoewel uit peilingen blijkt dat 80 procent van de bevolking achter hun eisen staat. De drempels van het politieke bastion zijn hoog. Parlementariërs houden tot nu toe koppig vast aan hun zetels. De frustratie over het gebrek aan communicatie en politieke vernieuwing leidde gisteravond tot de omsingeling. Maar de straatprotesten zelf, die nu alweer weken aan de gang zijn, illustreren de veranderingen in de samenleving. In tegenstelling tot onder het communisme durven Bulgaarse burgers nu als zelfbewuste onderdanen van de Europese Unie eisen te stellen.