‘Eén op de vijf ervaart stalking’

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

Aldus actualiteitenprogramma Brandpunt.

De aanleiding

In de laatste uitzending van het actualiteitenprogramma Brandpunt van de KRO, de aflevering van 14 juli, zit een item over de ‘mindhunters’ van de landelijke politie. Dit team van recherchepsychologen kruipt bij complexe misdaden in het hoofd van de dader en probeert zo het gedrag te doorgronden van, bijvoorbeeld, een stalker. „Naar schatting één op de vijf mensen in Nederland te maken krijgt met stalking”, zegt de voice-over in het programma. Lezeres Marelle Boersma liet weten dat dit aantal haar aan de hoge kant lijkt. Ze vroeg nrc.next de uitspraak te checken.

Waar is het op gebaseerd

De redactie van Brandpunt is inmiddels met vakantie, maar een van de programmamakers laat per mail weten dat het cijfer van de landelijke eenheid recherchepsychologen komt. Ze verwijst dan ook naar de nationale politie, waar de eenheid onder valt.

De nationale politie zegt niet te beschikken over zogeheten ‘prevalentiecijfers’. Oftewel: hoe vaak stalking voorkomt is niet bekend. De aanname dat één op de vijf mensen in Nederland te maken krijgt met stalking, is gebaseerd op cijfers uit het buitenland, aldus de woordvoerder. „In bijvoorbeeld Duitsland en Groot-Brittannië is wel onderzoek gedaan. Daar is het één op vijf. Die cijfers hebben we aan de KRO genoemd.” De eenheid recherchepsychologen mailt op ons verzoek om welke onderzoeken het gaat: een Australisch, een Duits en een Oostenrijks onderzoek, en twee Britse studies.

En, klopt het?

De uitspraak dat één op de vijf mensen te maken krijgt met stalking is dus niet gebaseerd op Nederlandse cijfers, maar op buitenlandse onderzoeken. We bekijken eerst wát er eigenlijk onderzocht is. Klopt het dat uit de studies blijkt dat één op de vijf mensen gestalkt wordt?

Uit het eerstgenoemde onderzoek, The prevalence and nature of stalking in the Australian community uit 2002, komt naar voren dat bijna één op de vier Australiërs (23,4 procent) op enig moment te maken krijgt met stalking, hier omschreven als ‘herhaaldelijk en angstverwekkend ongewenst gedrag’. Maar bij een smallere definitie – ‘ongewenste contacten over een periode van meer dan één maand’ – gaat het om ongeveer één op de tien Australiërs.

In een ander onderzoek uit 2002, gehouden onder iets meer dan 1000 Schotten, geeft 7 procent van de mannen en 17 van de vrouwen aan weleens ‘hardnekkige en ongewenste aandacht’ te hebben gehad. Op de vraag of die aandacht als stalking is ervaren, antwoordt respectievelijk 4 en 10 procent bevestigend.

Ook de studie Domestic violence, sexual assault and stalking onder 24.498 inwoners van Engeland en Wales maakt onderscheid tussen mannen en vrouwen. 23,3 procent van de volwassen vrouwen en 15,2 procent van de mannen zegt weleens te maken gehad met ‘twee of meer incidenten die leidden tot angst of stress veroorzakend gedrag’. Beide Britse onderzoeken zijn gehouden onder een representatieve doorsnede van de bevolking. Uitgaande van een gelijke man-vrouwverhouding zou je kunnen stellen dat blijkt dat 7 procent van de Schotten en iets meer dan 19 procent van de inwoners van Engeland en Wales ooit met stalking te maken had.

Dan de onderzoeken onder Duitse en Oostenrijkse respondenten. Die werden volgens dezelfde methode verricht. Bij beide werd een vrij strikte definitie gehanteerd; ‘ten minste twee opdringerige gedragingen die minimaal twee weken aanhielden’. 11 procent van de Duitse en 12 procent van de Oostenrijkse ondervraagden gaf aan daarmee ervaring te hebben. Iets meer dan één op de tien dus.

Uit de onderzoeken waar de landelijke eenheid recherchepsychologen zich op baseert, komen dus uiteenlopende percentages naar voren, meestal minder dan één op vijf. Hoe groot het percentage is dat weleens last heeft gehad van stalken, blijkt afhankelijk van wat onder stalking verstaan wordt.

Maar is het aannemelijk dat in Nederland één op de vijf mensen ermee te maken krijgt? Met deze vraag bellen we Marijke Malsch, stalkingdeskundige van het Nederlands Studiecentrum voor Criminaliteit en Rechtshandhaving. „Dat is moeilijk te zeggen”, vindt ze. „Er is in Nederland geen serieus onderzoek naar gedaan.” Ook Malsch heeft veel verschillende percentages voorbij zien komen en noemt de ‘definitiekwestie’ als belangrijkste reden. „Sinds 2000 is er een anti-stalkingswet, maar zelfs daarin staat het nogal vaag omschreven. Wij hebben wel gekeken naar recidives, maar gingen daarbij uit van veroordelingen.” Het aantal van één op vijf noemt ze „nogal hoog”. „Dan moet je wel een hele ruime definitie hanteren.”

Conclusie

„Naar schatting één op de vijf mensen in Nederland te maken krijgt met stalking”, zo luidt een uitspraak in actualiteitenprogramma Brandpunt. De informatie is afkomstig van de landelijke eenheid recherchepsychologen. Die laat weten dat het aantal niet is gebaseerd op Nederlandse cijfers – want die zijn er niet – maar op buitenlandse onderzoeken. Uit deze onderzoeken komen echter wisselende percentages naar voren doordat de definities van stalking uiteenlopen. Omdat alleen uit Brits onderzoek een percentage van bijna 20 (19,4) naar voren komt, beoordelen we de uitspraak als ongefundeerd.

next.checkt verder nog: ‘De overheadkosten van Nederlandse ziekenhuizen bedragen 50 procent’, aldus Klina-directeur D’Espallier, Belgische ziekenhuisdirecteur. Ook een bewering voorbij zien komen die je gecheckt wil zien? Mail je suggestie naar nextcheckt@nrc.nl of tip de redactie via Twitter met hashtag #nextcheckt.