Al-Qaeda toont kracht met aanval op gevangenis Irak

Al-Qaeda in Irak profiteert van de incompetente regering en van de oorlog in Syrië. Het aantal aanslagen is enorm gestegen.

Een appartement is beschadigd bij een bomexplosie in Bagdad op 2 juli. Foto AFP

Massaal hadden gevangenen zich op de binnenplaats van de Abu Ghraib-gevangenis in Bagdad verzameld voor de maaltijd aan het eind van het dagelijkse vasten, toen er zware explosies klonken. Zo begon zondagnacht de bevrijdingsoperatie van Al-Qaeda-in-Irak van hun medestanders. Vijfhonderd gevangenen kwamen vrij.

Het was een goed georganiseerde aanval, door zelfmoordterroristen in bomauto’s en andere zwaarbewapende militanten. Al-Qaeda is nooit helemaal van het Iraakse toneel verdwenen, maar de geslaagde aanval op deze zwaarbewaakte gevangenis onderstreept zijn nieuwe kracht. „De overmeestering van de tirannen”, doopte Al-Qaeda de operatie. Bij een gelijktijdige aanval op de gevangenis in Taji werden geen gevangenen bevrijd; de autoriteiten denken dat dit een afleidingsmanoeuvre was. De gevangenissen herbergen samen ongeveer 10.000 gevangenen. De autoriteiten zoeken uit wie op het idee van de gemeenschappelijke iftar-maaltijd was gekomen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken wees gisteren beschuldigend naar gevangenisbewakers „die hebben samengewerkt met de terroristische bendes die aanvielen”. Maar veel meer mensen wezen op incompetentie en corruptie bij de regering, die door shi’ieten wordt gedomineerd. Alweer had zij zich laten verrassen door de sunnitische extremisten, terwijl het terroristische geweld al maanden toeneemt – deze maand zijn 630 doden gevallen. Had Al-Qaeda-leider Abu Bakr al-Baghdadi niet een jaar geleden al gezegd dat bevrijding van gevangen aanhangers zijn prioriteit was? Voerden de extremisten niet altijd gedurende de vastenmaand ramadan hun aanvallen op? „Het zijn de terroristen, niet de veiligheidsdiensten die nu het initiatief nemen”, zei parlementslid Mohammed Taha. Hun doel is de regering te destabiliseren en uiteindelijk omver te werpen. Het invloedrijke Iraaks-Koerdische parlementslid Mahmoud Othman twitterde: „De verslechtering van de veiligheid bereikt een gevaarlijk niveau. Regering kan er geen eind aan maken, het is een grote ellende en het is schadelijk voor het imago van Irak.” Het Amerikaanse bezettingsleger maakte in 2007-2008 gebruik van de groeiende weerzin van sunnitische stammen tegen de extremisten van het eveneens sunnitische Al-Qaeda om een eind te maken aan een vloedgolf van terroristisch geweld tegen shi’ieten. Shi’itische milities die zich in reactie te buiten gingen aan moorden op sunnieten, werden op hun beurt tot een staakt-het-vuren gedwongen. Terroristisch geweld ging wel door, maar op het peil van 200 tot 300 doden per maand, wat werd getolereerd. De Amerikaanse autoriteiten en later de overheid van de shi’itische premier Maliki bagatelliseerden het gevaar dat nog van Al-Qaeda uitging. Tot eerder dit jaar het geweld plotseling weer scherp toenam: sinds april hebben aanslagen en aanvallen ruim 3.000 levens geëist. Behalve met incompetentie van leger, politie en andere veiligheidsdiensten heeft dit te maken met het groeiende gevoel van achterstelling van de sunnitische minderheid ten opzichte van de shi’itische meerderheid. Onder Saddam Hussein vormden zij nog de toonaangevende groep, nu is de werkloosheid onder sunnieten groter dan die onder shi’ieten. Maandenlange betogingen van sunnieten zijn door het leger met grof geweld neergeslagen. „En als de regering het over terroristen heeft, zijn het altijd sunnieten”, zei vorige maand de Iraakse seculiere activist Saad Salloum tegen deze krant. De weerzin tegen Al-Qaeda is daardoor zeker verminderd. Tegelijkertijd speelt de oorlog tussen sunnitische rebellen en Assads regime in Syrië de extremisten in de kaart. Sunnitische strijders en wapens gaan ongehinderd van Irak naar Syrië en terug. Al-Qaeda is zelf in beide landen actief onder de naam Islamitische Staat in Irak en de Levant (ISIS), en heeft nauwe banden met Al-Nusra, dat meer Syrisch is. Sunnitische jihadisten komen de groep van heinde en ver versterken. De geslaagde bevrijding van gevangenen versterkt nu Al-Qaeda’s imago in zowel Irak als Syrië. De ex-gevangenen vormen een welkome versterking van de gelederen, zeker omdat ze in tegenstelling tot veel jihadistische nieuwkomers ervaren strijders zijn. Nu „gaan de bevrijde terroristen proberen naar Syrië te komen, voor ze naar Irak terugkeren voor nieuwe aanslagen”, zei parlementariër Hakim al-Zamili. Maar het geweld in Irak komt niet alleen meer van sunnitische extremisten. Shi’itische doodseskaders komen uit hun winterslaap en plegen eveneens steeds meer aanslagen en aanvallen. „Terroristische activiteiten escaleren samen met acties van [shi’itische] milities die het recht in eigen hand nemen. Dit moet onverwijld worden beëindigd”, twitterde parlementslid Othman. In de islamitische wereld zijn tijdens de ramadan ’s avonds de cafés vol met mensen die het breken van de vasten vieren. Maar in Bagdad mijden de inwoners nu zoveel mogelijk de voor terroristen aantrekkelijke drukte.