Terug naar huis

KPN heeft de concurrentieslag op de Duitse telefoonmarkt verloren. Vanochtend kondigde het voormalige staatstelefoonbedrijf, dat in 1994 naar de beurs ging, de verkoop aan van zijn Duitse mobiele telefoonbedrijf, genaamd E-Plus.

De verkoop van het dochterbedrijf leek onvermijdelijk. KPN stond op de grote, maar concurrerende Duitse markt voor de klassieke strategische keus. Moest het bestuur doorgaan als ‘grote baas’ van het eigen kleinere bedrijf of juist als ‘kleine baas’ in een groter bedrijf participeren waar een ander de grootaandeelhouder is. In het nieuwe, grotere bedrijf worden E-Plus en Telefónica Deutschland gecombineerd. De kostenvoordelen die de vergrote onderneming op de Duitse markt denkt te realiseren, geven dan terecht de doorslag. KPN houdt een minderheidsbelang in de nieuwe onderneming en ontvangt ook 5 miljard euro.

De verkoop van E-Plus markeert het einde van grote internationale plannen van KPN. De expansie ging gepaard met de overmoed die gebruikelijk is in de bedrijfstak van moderne media, telefonie en internet. Ooit wilde KPN ook op de Chinese markt doordringen.

De overname van E-Plus in 2000, op de piek van de internethausse, zette KPN op de kaart als een Europees bedrijf waarmee rekening moest worden gehouden. Het was van meet af aan een financieel waagstuk en droeg bij aan de precaire situatie die in de loop van 2001 ontstond. De liberale minister Gerrit Zalm (Financiën) besloot dat de overheid als aandeelhouder mee moest doen aan een van de (toen) grootste steunacties voor een particulier bedrijf.

KPN heeft aan den lijve ondervonden dat het een taaie strijd is om vanuit zijn kleine Nederlandse thuismarkt een Europese partij van formaat te worden. Ook andere van oudsher Nederlandse ondernemingen hebben wat dat betreft keuzes moeten maken. KLM is een succesvolle dochter van Air France geworden. Staalbedrijf Hoogovens bleek al lang geleden niet zelfstandig te kunnen blijven en is nu deel van een conglomeraat uit India.

Deze voorbeelden zijn geen reden voor somberheid of defaitisme. Ondernemen is kansen zien, kansen grijpen, maar ook andere wegen (durven) inslaan als de kansen keren. En succesvoorbeelden zijn er volop, zoals chipsmachinefabrikant ASML in Veldhoven, die in vijftien jaar een superieure mondiale aanbieder is geworden.

Niet alleen voor ondernemers, maar ook voor politici liggen hier ambities. De verdere afbraak van handels- en investeringbarrières in Europa moet intensief verder gaan: om een grotere markt te creëren die ondernemingen meer expansiekansen biedt en consumenten lagere prijzen.