Onafhankelijk? Dat willen de Antillen én de VS niet

Helemaal onafhankelijk? Regelen we even, zei premier Rutte tegen Antilliaanse politici. Maar zo simpel is dat niet. De VS hebben bezwaren.

Inhoudelijk was Ruttes boodschap aan politici op de Antillen niet zo bijzonder. Als de Caribische eilanden volledig onafhankelijk willen worden, staat ze dat vrij. Nederland kan ze niet uit het koninkrijk zetten, maar ze kunnen er wel zelf uitstappen. Volkenrechtelijk is de keus is aan hen.

„Als u eruit wil, en een meerderheid van uw bevolking steunt dat, dan is dat mogelijk”, zei premier Mark Rutte tijdens zijn reis langs Aruba, Curaçao, Sint Maarten, Bonaire, Saba en Sint Eustatius. Hij deed die mededeling achter de schermen in „stevige gesprekken” met lokale bestuurders en herhaalde die in deze krant. Tot zover geen controverse.

Maar de manier waarop Rutte zich uitsprak, is opmerkelijk. Tegen politici die mogelijk de banden willen doorknippen, zei hij: „Dan belt u even en dan regelen we dat.” Alsof het niks is.

Het leidde dan ook tot reacties. Alexander Pechtold, leider van D66 en oud-minister van Koninkrijksrelaties, noemde de uitspraken op Radio 1 „voor de historicus Rutte ongepast en voor een premier ook weinig diplomatiek”. Hij verweet de premier „populistische trekjes”. Rutte zou de uitspraak alleen hebben gedaan om zich populair te maken in eigen land, maar daarmee 400 jaar geschiedenis overboord gooien.

Rutte benadrukte ook dat Nederland niet langer bereid is de portemonnee te trekken als de Caribische eilanden in problemen komen. Het beeld bestaat dat er nog steeds veel Nederlands geld naar de zes eilanden gaat, maar dat is sinds 2010 niet meer het geval. Drie jaar geleden werd het land de Nederlandse Antillen ontbonden en kregen Curaçao en Sint Maarten, net als Aruba, de status van land binnen het koninkrijk. De kleinere eilanden Bonaire, Saba en Sint Eustatius werden gemeenten van Nederland. Nederland betaalde de achterstallige schulden van de Antillen, bijna 2 miljard euro, maar bouwde subsidieprogramma’s af. Wel hield het toezicht op de financiën en het bestuur op de eilanden.

Dat laatste knelt, vooral op Curaçao, dat vorig jaar door Nederland onder curatele geplaatst werd wegens financieel wanbeleid. Politici daar, wijlen Helmin Wiels voorop, gebruikten mogelijke onafhankelijkheid van Nederland in hun campagnes. Ze ageren graag tegen de oude koloniale macht, maar feitelijk heeft niemand werk gemaakt van uittreding uit het koninkrijk. Sinds Wiels’ onafhankelijkheidspartij vorig jaar de grootste werd op het eiland, schoof hij het idee van zelfstandigheid decennia vooruit. Nadat hij in mei werd doodgeschoten, is het helemaal geen thema meer.

Referenda hebben laten zien dat de meeste eilandbewoners niet los van Nederland willen. Ze wantrouwen hun eigen politici en ze koesteren hun Nederlandse paspoort. Al kan een initiatiefwet van VVD-Kamerlid André Bosman de toegang tot Nederland voor Antillianen moeilijker maken.

Rutte, die voor het eerst tijdens zijn premierschap de eilanden bezocht, deed het voorkomen alsof het simpel zou zijn om de banden door te knippen. Maar de grote bondgenoot de Verenigde Staten zal proberen dat te voorkomen. Nederland is in de koninkrijksconstructie verantwoordelijk voor het buitenlands beleid en de defensie van alle eilanden. Nergens buiten Nederland zitten meer militairen dan op de Caribische eilanden, vooral om de drugstransporten tussen Noord- en Zuid-Amerika te bestrijden. De vrees is groot dat de drugsmaffia de eilanden helemaal overneemt als Nederland niet meer verantwoordelijk is.