Koning Filip maakt België minder Belgisch

‘Eenheid in verscheidenheid’ luidde de boodschap van de nieuwe koning der Belgen. Zo wil hij het land bij elkaar houden.

„De sterkte van België gaat ook uit van zijn deelstaten. Ik zal constructieve contacten onderhouden met hen.” In zijn allereerste toespraak voor zijn volk, toonde Filip, de zevende koning der Belgen, zich meteen het staatshoofd van een nieuw land. Een land waar de macht steeds meer ligt bij de deelstaten – Vlaanderen, Wallonië, Brussel.

Filip legde zijn eed af voor een parlement waar in elk geval één politicus schitterde door zijn afwezigheid: Bart De Wever, de populaire leider van de Vlaams-nationalistische N-VA, die streeft naar een zelfstandig Vlaanderen. Het was bijna symbolisch: een vorst die zegt dat hij goed beseft dat de macht bij de deelstaten ligt, maar een politieke werkelijkheid die hem al vooruit holt.

Het was gisteren een vreugdevolle en vlekkeloze dag voor het Belgische koningshuis. In het parlement kreeg de nieuwe koning Filip een ovatie, en ’s middags en ’s avonds werden de koning en zijn koningin, de ravissante Mathilde, luid toegejuicht. Er waren tranen, bij een zichtbaar geëmotioneerde koningin Paola bijvoorbeeld. Er waren de wat onhandige zoenen van Filip en Mathilde op het balkon van het paleis. En er waren zelfs knuffels: Filip en Albert, die jarenlang een bijzonder koele en zelfs slechte relatie hadden, omhelsden elkaar. Onwennig weliswaar. Maar het leek gemeend. Dat laatste geldt ook voor de onverwachte toespraak die koning Filip gisteravond na tien uur nog hield van op het balkon van het Brusselse paleis. Met Mathilde in zijn armen en de ogen strak op het spiekbriefje gericht dankte hij de Belgen. Onwennig. Maar het leek gemeend.

Het nieuwe België, waarvan Filip gisteren koning werd, was nadrukkelijk aanwezig in alle speeches. Opmerkelijk was bijvoorbeeld dat koning Albert II zowel zaterdag, in zijn traditionele boodschap voor de nationale feestdag, als zondag, bij zijn abdicatie, de lof zong van premier Elio Di Rupo en vooral van de staatshervorming die deze realiseerde. Die staatshervorming hevelt een groot pakket bevoegdheden over en verschuift het zwaartepunt van de politieke besluitvorming verder naar de deelstaten. Koning Filip nam de boodschap van zijn vader naadloos over door in zijn rede voor het parlement expliciet over de sterkte van de deelstaten te spreken. „De rijkdom van ons land en van ons institutioneel stelsel bestaat er mede in dat we van onze verscheidenheid een sterkte maken”, benadrukte de nieuwe vorst bij zijn eedaflegging. „Telkens weer vinden we het evenwicht tussen eenheid en verscheidenheid. De sterkte van België is precies dat we zin geven aan onze verscheidenheid.” Drie keer ‘verscheidenheid’ in drie zinnen. Dat deze ‘eenheid in verscheidenheid’ de boodschap wordt van de nieuwe koning, is niet toevallig. Het paleis heeft begrepen dat dit de manier is om het land samen te houden. Niet krampachtig vasthouden aan het België van weleer, maar zich inschrijven in de dynamiek van een gelaagde staatsstructuur.

Die gelaagdheid overstijgt België. Een van de grote verschillen tussen de Belgische troonsbestijging en die in Nederland was de alomtegenwoordigheid van ‘Europa’. Zowel Albert als Filip refereerde aan het Europese project, er werden overal Belgische maar ook Europese vlaggetjes uitgedeeld, de enige opgemerkte buitenlandse gast op de plechtigheid was EU-commissievoorzitter José Manuel Barroso, en na de eedaflegging klonken het Belgische volkslied, de Brabançonne, én de Europese hymne Ode an die Freude. Voor de Vlamingen, van wie er velen bijzonder kritisch zijn over het Belgische koningshuis, werd België gisteren Vlaamser en Europeser. Daarom was het een succesvolle Belgische dag.