Dood van zwarte jongen ontkracht mythe van een postraciaal Amerika

Amerikanen demonstreerden dit weekend in veel steden tegen de vrijspraak van de buurtwacht die de 17-jarige Trayvon Martin doodschoot.

In Chicago woonden demonstranten de manifestatie ‘Justice For Trayvon’ bij. Foto AFP

Toen Daniel Queen hoorde van de gewelddadige dood van de zwarte tiener Trayvon Martin, februari vorig jaar, schreef hij een gedicht. Dat doet hij altijd als hij kwaad is. Wat Trayvon Martin overkwam, zegt Daniel Queen nu, had ook hem kunnen overkomen. „De volgende keer schiet een gek met een pistool mij dood. Ik ben ook jong, zwart en draag een hoodie . ” Queen dichtte:

Like a dead man walkin’/ But still under attack

Is the price we pay/ For walkin’ while black

Daniel Queen heeft nu zijn gedicht weer uit de kast gehaald. Hij draagt het op straat voor, rappend. Queen is naar een demonstratie gekomen voor het gerechtsgebouw in Washington, waar honderden Afro-Amerikanen deze zaterdag protesteren tegen de vrijspraak van George Zimmerman, de buurtwacht die Martin doodschoot.

Queen: „Het is nog erger dan ik destijds vermoedde, het systeem is verrot. Ik hoopte dat Zimmerman in ieder geval straf zou krijgen.” Eén zin in het gedicht heeft hij moeten wijzigen, zegt hij bitter: „De waakhond is gelukkig gearresteerd” werd „De waakhond is toch een vrij man.”

In meer dan honderd Amerikaanse steden gingen mensen dit weekend de straat op om hun woede te laten blijken over de vrijspraak van George Zimmerman. De vrijwilliger bij de buurtwacht van Sanford, Florida, werd vorige week door een jury vrijgesproken van moord. Hij mag zijn oude functie weer uitoefenen, en zijn vuurwapen weer gebruiken.

Trayvon Martin (17) kocht op 26 februari 2012 in Sanford een zakje snoep en een fles ijsthee. Toen hij naar huis liep, doorkruiste hij een beveiligde buurt, een zogeheten ‘gated community’, waar Zimmerman dienst had. Zimmerman heeft een blanke vader en een Peruaanse moeder. Hij belde de politie omdat hij Martin „verdacht” vond lopen, maar kreeg te horen dat hij niet moest ingrijpen. Toch stapte hij uit en schoot Martin dood – na een woordenwisseling waarbij hij volgens eigen zeggen tegen de grond was gewerkt.

Trayvon Martin was één van de ruim 30.000 Amerikanen die vorig jaar door vuurwapengeweld om het leven kwamen, en één van de duizenden jonge zwarten. Maar in tegenstelling tot de meeste andere moorden is deze niet onopgemerkt gebleven.

De moord heeft grote symbolische lading gekregen in de Afro-Amerikaanse gemeenschap. De zaak vormt voor hen een bewijs dat zwarte Amerikanen nog altijd, decennia na de opkomst van de Burgerrechtenbeweging in de jaren zestig van de twintigste eeuw, te maken hebben met racisme en achterstelling. Trayvon Martin, zeggen betogers in Washington, stierf omdat hij zwart was.

President Barack Obama, die in 2008 geschiedenis schreef door als eerste zwarte tot president van de Verenigde Staten te worden gekozen, hield vrijdagmiddag voor journalisten in het Witte Huis een onverwachte toespraak over Trayvon Martin.

Het werd een persoonlijk en ontnuchterend verhaal, waarin hij de mythe van een postraciaal Amerika, waarop velen na zijn verkiezing hoopten, ontkrachtte. „Ik had 35 jaar geleden Trayvon Martin kunnen zijn”, zei hij.

Obama vertelde over de negatieve ervaringen op straat van bijna iedere zwarte Amerikaan, ook hijzelf. „Er zijn maar weinig Afro-Amerikaanse mannen die niet het geluid kennen van auto’s die op slot gaan als ze voorbijlopen. Dit gebeurde mij ook, tenminste: voordat ik senator werd.” Ervaringen als deze, zei Obama, hebben in de zwarte gemeenschap de indruk bevestigd dat de dood van Martin alles te maken heeft met zijn huidskleur.

De demonstraties van afgelopen weekend waren georganiseerd door Al Sharpton, een evangelische dominee en politicus. De vlijmscherpe redenaar Sharpton (58) is een van de belangrijkste zwarte leiders van dit moment, en riep aanhangers op zich overal in Amerika voor gerechtsgebouwen te verzamelen. Sharpton sprak zaterdag in New York, waar hij in aanwezigheid van zangeres Beyoncé en rapper Jay Z zei: „Wij heten allemaal Trayvon Martin.”

De honderden betogers in Washington hielden het ruim twee uur in de brandende hitte vol. Sprekers eisten heropening van het onderzoek tegen Zimmerman. Sommigen zeiden dat de ‘Stand your ground’-wet, die in Florida sinds 2005 van kracht is, zwarten benadeelt.

Bijna de helft van de vijftig staten, waaronder Florida, kent een variant van deze wet. Iemand die zich bedreigd voelt, mag zich volgens ‘Stand your ground’ verdedigen, eventueel met een vuurwapen. „Die wet is een vrijbrief om zwarten neer te schieten”, zegt Barbara Dixon, een Afro-Amerikaanse ondernemer uit Washington. „Zimmerman voelde zich bedreigd omdat hij een zwarte jongen zag lopen.”

Barbara en Chaz Dixon, een echtpaar van middelbare leeftijd, lopen na de demonstratie terug naar huis. Ze discussiëren onderweg wat er moet gebeuren.

Zij: „Misschien moeten we Florida boycotten.”

Hij: „Daar trekt toch niemand zich iets van aan.”

Zij: „Nooit meer naar Disneyland.”

Hij: „Alsof iemand daar wakker van ligt.”

Zij: „Alleen boos zijn maakt geen verschil.”

Barbara Dixon is haar vertrouwen in Barack Obama kwijt, zegt ze. De toespraak van vrijdag had de goede toon, vindt ze. Maar ze had in 2008 verwacht dat hij een einde zou maken aan de spanningen tussen blanken, zwarten en latino’s in Amerika. „Ook daarom wilde ik nu demonstreren”, zegt Dixon. „Een president kan zijn land niet veranderen. Zijn woorden betekenen uiteindelijk niets. We moeten zelf voor verandering zorgen.”